Een vrije beroepsbeoefenaar is iemand die wordt ingehuurd om zijn individuele persoonlijke, artistieke en/of academische kwaliteiten. Dit houdt in dat hij voor zijn werkzaamheden niet een ander in zijn plaats mag sturen. Een bedrijfsbeoefenaar mag dat wel. Vrije beroepen zijn beroepen die zelfstandig worden beoefend, dat wil zeggen voor eigen rekening en risico. Het begrip vrij beroep is moeilijk precies te definiëren. In de praktijk komt het er op neer dat het om beroepen gaat die iedereen met de vereiste kennis en vooropleiding zelfstandig kan beoefenen. In veel gevallen gaat het om een vorm van (intellectuele) dienstverlening, zoals advocaten, notarissen en makelaars die aanbieden. Daarnaast beoefenen bijvoorbeeld ook vertalers, architecten, kunstenaars en huisartsen een vrij beroep.

Per 1 juli 2008 zijn alle vrije beroepen verplicht zich in te schrijven bij de KvK

Vrije beroepsbeoefenaren waren tot 1 juli 2008 niet verplicht zich in te schrijven in het Handelsregister. Met de inwerkingtreding van de nieuwe Handelsregisterwet is dat veranderd. Ook deze groepen moeten zich nu registreren in het Handelsregister. 

Voor de inwerkingtreding van de nieuwe Handelsregisterwet waren de volgende beroepen niet inschrijfplichtig:

• advocaat
• accountant-administratieconsulent
• alternatieve genezer
• belastingconsulent
• bouwkundig architect
• dierenarts
• fysiotherapeut
• gerechtsdeurwaarder
• huidtherapeut
• huisarts
• interieurarchitect
• juridisch adviseur
• kunstenaar
• leraar
• logopedist
• medisch specialist
• notaris
• oefentherapeut Cesar/Mensendieck
• organisatieadviseur
• orthopedagoog
• psycholoog
• raadgevend adviseur
• redacteur
• registeraccountant
• stedenbouwkundige
• tandarts
• tandarts-specialist
• tolkvertaler (al dan niet beëdigd)
• tuin- en landschapsarchitect
• verloskundige  

Vooroordelen

Het vooroordeel dat de beoefenaar van een vrij beroep altijd een zelfstandige zonder personeel (zzp-er) is, of dat vrije beroepen minder gereguleerd zijn door de overheid, is niet zonder meer waar. Vrije beroepen zijn vaak sterk gereguleerd door zowel de overheid als beroepsorganisaties en ook zelfstandigen kunnen personeel in dienst hebben. 

Ook is het niet zo dat mensen met vrije beroepen nergens staan ingeschreven. Zo bestaan er voor de meeste vrije beroepen beroepsverenigingen die een bepaalde kwaliteitscontrole hebben. Als de beroepsbeoefenaars zich niet aan de regels houden kunnen zij uit hun beroepsvereniging gezet worden.