Hoe maak ik een winst- en verliesrekening?

Wat is een winst- en verliesrekening?

Met een winst-en verliesrekening reken je het bedrijfsresultaat uit. In zo'n rekening staat een overzicht van alle inkomsten en uitgaven van een bedrijf. Een winst- en verliesrekening wordt ook wel een resultatenrekening of exploitatierekening genoemd.

De winst- en verliesrekening geeft een overzicht van de opbrengsten en kosten van een onderneming over een bepaalde periode. Meestal is dit een jaar. Het overzicht eindigt met de winst of verlies dat in die periode is behaald. Een winst- en verliesrekening is trouwens niet hetzelfde als een balans opstellen.

De winst- en verliesrekening, een voorbeeld

Een winst- en verliesrekening ziet er in zijn meest eenvoudige vorm als volgt uit:

Welke soorten winst- en verliesrekeningen zijn er?

De wet schrijft verschillende modellen voor om de winst- en verliesrekening op te maken, waarvan de Kamer van Koophandel er twee gebruikt. Deze twee modellen lijken veel op elkaar, maar de manier waarop het bedrijfsresultaat wordt berekend is verschillend. Hieronder leggen we beide modellen even voor je uit.

Functionele model winst- en verliesrekening

Een functionele indeling is de meest bekende vorm van een resultatenrekening en geeft inzicht in de baten en lasten per activiteit en is daarom meer geschikt voor een handelsbedrijf. 

Voorbeeld winst- en verliesrekening van het functionele model

Categorale model winst- en verliesrekening

In het categorale model worden de opbrengsten en kosten ondergebracht onder verschillende categorieën, zoals de kostprijs van de omzet, verkoopkosten en transportkosten. Het categorale model is bijvoorbeeld geschikt voor een productiebedrijf. 

Voorbeeld winst- en verliesrekening van het categorale model

Welke posten staan er in een winst- of verliesrekening?

In de praktijk is het maken van een winst- en verliesrekening, en met name het vaststellen van het bedrijfsresultaat, best een lastige klus. De termen vliegen je om de oren, bijvoorbeeld debet, credit, nettomarges, lasten, baten etc. Het wordt ook lastig als je te maken hebt met de toedeling van kosten aan meerdere boekjaren, ook wel bekend als afschrijven. Daarom volgt hieronder een specificatie van alle gebruikte posten.

Kosten

Je kosten zijn alle uitgaven en lasten die nodig zijn om de onderneming te laten functioneren en omzet te realiseren.

• Kostprijs van de omzet De directe kosten die samenhangen met de verkochte producten of diensten, zoals inkoopkosten, grondstoffen en productiekosten.

• Personeelskosten Kosten voor medewerkers, waaronder:

  • lonen en salarissen

  • sociale lasten en premies

  • pensioenbijdragen

  • overige personeelskosten (zoals opleidingen)

• Afschrijvingen Waardevermindering van investeringen in materiële en immateriële vaste activa, zoals machines, inventaris, software en goodwill. Lees meer over afschrijven.

• Huisvestingskosten Kosten voor kantoor-, winkel- of bedrijfsruimte, zoals huur, energie, onderhoud en gemeentelijke heffingen.

• Verkoop- en marketingkosten Kosten voor promotie en verkoop, zoals advertentiekosten, marketingcampagnes, websitekosten en provisies.

• Algemene beheerkosten Overige kosten voor de dagelijkse bedrijfsvoering, zoals administratie, verzekeringen, ICT, advieskosten en kantoorbenodigdheden.

• Financiële lasten Kosten die voortkomen uit financiering, zoals:

  • rentelasten

  • bankkosten

  • negatieve koersverschillen (indien van toepassing)

• Overige bedrijfslasten Incidentele of overige kosten die binnen de normale bedrijfsvoering vallen maar niet onder een andere categorie passen.

Opbrengsten

Je opbrengsten zijn alle inkomsten die voortkomen uit de activiteiten van de onderneming.

• Netto-omzet De opbrengsten uit de verkoop van goederen en/of diensten, exclusief btw en kortingen.

• Wijziging in voorraden Het verschil tussen de begin- en eindvoorraad van gereed product en onderhanden werk (kan positief of negatief zijn).

• Geactiveerde productie De waarde van zelf geproduceerde goederen of diensten die nog niet zijn verkocht, maar wel een toegevoegde waarde vertegenwoordigen.

• Overige bedrijfsopbrengsten Opbrengsten die niet direct uit de kernactiviteiten voortkomen, zoals:

  • ontvangen vergoedingen

  • subsidies die aan de inkomsten mogen worden toegerekend

  • doorberekende kosten

• Financiële baten Opbrengsten uit financiële activiteiten, zoals:

  • renteopbrengsten

  • positieve koersverschillen

  • opbrengsten uit financiële vaste activa

• Incidentele baten Eenmalige of niet-reguliere opbrengsten, zoals winst bij verkoop van bedrijfsmiddelen.

Hoe kan ik mijn winst- en verliesrekening nog meer gebruiken?

Je kunt de winst- en verliesrekening ook gebruiken om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van je winst over een bepaalde periode. Dit doe je bijvoorbeeld door het bijhouden van de kostenstructuur en de omzettoename of -afname. Je drukt de kosten en je bruto- en nettowinst uit in een percentage van de omzet. De omzet is dan 100%. Hierdoor kun je verschillende periodes goed met elkaar vergelijken.

Ook kan je de mogelijke 'lekkage' beoordelen, als je met een hoger winstpercentage hebt gerekend. Lekkage kan om verschillende redenen ontstaan. Voorbeelden hiervan zijn afprijzing van goederen (door bijvoorbeeld beschadiging, reclame, veroudering), foutieve afrekening en facturering of korting(en).

Ook kun je naar aanleiding van de cijfers uit de winst- en verliesrekening, ratio's berekenen die laten zien wat de financiële situatie van je onderneming is. 

5 tips voor je winst‑ en verliesrekening in 2026

1. Werk met actuele cijfers en trends Vergelijk je resultaten niet alleen met vorig jaar, maar ook met recente marktontwikkelingen en inflatie‑effecten.

2. Scheid vaste en variabele kosten duidelijk Dit geeft beter inzicht in je break-evenpunt en maakt bijsturen eenvoudiger.

3. Gebruik je winst‑ en verliesrekening als stuurinstrument Kijk niet alleen achteraf, maar analyseer tussentijds om sneller beslissingen te nemen.

4. Let op incidentele posten Houd eenmalige opbrengsten en kosten apart, zodat ze je structurele resultaat niet vertekenen.

5. Combineer cijfers met ratio’s Gebruik marges en kengetallen (zoals brutomarge en nettomarge) om je prestaties goed te vergelijken over meerdere periodes.

Je winst- en verliesrekening is een belangrijk onderdeel van de aangifte inkomstenbelasting voor ondernemers.

Ratio’s berekenen met cijfers uit een winst- en verliesrekening

Een andere optie is om naar aanleiding van de cijfers uit de winst- en verliesrekening ratio's te berekenen die laten zien wat de financiële situatie van je onderneming is.  

Lees meer over deze financiële ratio's 

Auteur

Martin de Coninck

Vanuit mijn werk als freelance copywriter ervaar ik hoeveel er komt kijken bij ondernemen. Tijd is schaars en kennis bijspijkeren op het gebied van ondernemen schiet er al snel bij in. Juist als copywriter vind ik het belangrijk om de tijd te nemen onderwerpen goed te begrijpen en te onderzoeken. Door het vervolgens begrijpelijk op te schrijven wil ik ondernemers kennis bieden en tijd besparen, zodat zij het beste uit hun bedrijf kunnen halen.