Breng je producten zoals verpakkingen, elektronica, batterijen of textiel op de markt? Dan kun je verplicht zijn om het afval daarvan te laten inzamelen en recyclen. Dit heet de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). Zo werkt de UPV en dit moet je regelen.
Wat is de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV)?
De Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) is een regeling van de overheid waarbij bedrijven verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer van producten die zij op de markt brengen.
Het doel van deze regeling is om afval te verminderen en recycling te stimuleren. Bedrijven moeten daarom meebetalen aan inzameling, recycling en hergebruik van hun producten.
De UPV is onderdeel van het Nederlandse beleid voor een circulaire economie. Nederland wil in 2050 volledig circulair zijn, met 50% minder gebruik van primaire grondstoffen in 2030. (Bron: Rijksoverheid).
Door producenten verantwoordelijk te maken voor de hele levenscyclus van hun product, ontstaat er een prikkel om producten duurzamer te ontwerpen en makkelijker recyclebaar te maken.
Waarom de UPV belangrijk is
Op 2 augustus 2023 was het Earth Overshoot Day: de dag waarop de wereld meer grondstoffen heeft verbruikt dan de aarde in één jaar kan produceren. Ieder jaar zien we dat deze dag vroeger plaatsvindt; onze ecologische voetafdruk blijft groeien en we blijven natuurlijke hulpbronnen uitputten. Dit jaar leunen we dus vijf maanden lang (!) op de reserves van de planeet.
Het belang van circulariteit - gebruikte materialen en producten inzetten als grondstoffen voor nieuwe materialen en producten - is dus cruciaal als we op een gezonde planeet willen blijven wonen. De UPV stimuleert de weg naar een circulaire economie, door extra eisen te stellen aan makers en importeurs van producten.
Voor wie geldt de UPV?
De UPV geldt voor bedrijven die als eerste een product op de Nederlandse markt brengen. Hier vallen dus niet alleen fabrikanten onder, maar ook importeurs en distributeurs van producten. Aan wie je producten aanbiedt - consumenten (B2C) of andere bedrijven (B2B) - doet er voor de UPV niet toe.
Productgroepen met UPV in Nederland
De regeling geldt inmiddels voor meerdere productgroepen, namelijk:
verpakkingen
elektrische en elektronische apparaten
batterijen en accu’s
autobanden
autowrakken
textiel
wegwerp plastic (single-use plastics)
visnetten (in de visserijsector)
De overheid breidt de regeling regelmatig uit. Zo worden producenten voor steeds meer producten verantwoordelijk voor het afvalbeheer.
Voldoen aan de UPV
Waar je precies aan moet voldoen binnen de UPV, is afhankelijk van de productcategorie. Op de website van Rijkswaterstaat staat de regeling per product in detail omschreven. In veel gevallen moeten bedrijven een inzamelsysteem inrichten - om kapotte of afgedankte producten te verzamelen - en rapporteren over hoeveel producten er op de markt zijn gebracht.
Wat moet je regelen als de UPV voor je geldt?
Als je onder de UPV valt, moet je meestal een aantal dingen doen.
1. Registratie
Je moet je bedrijf registreren bij Rijkswaterstaat, dat toezicht houdt op de regeling. Daar geef je onder andere door:
welke producten je op de markt brengt
hoeveel producten dat zijn
hoe je het afvalbeheer regelt
2. Rapportage
Je rapporteert jaarlijks hoeveel producten je hebt verkocht of geïmporteerd. Deze gegevens zijn nodig om te bepalen hoeveel afval er ontstaat en hoeveel er gerecycled moet worden.
3. Inzameling en recycling organiseren
Je moet zorgen dat afgedankte producten worden:
ingezameld
gerecycled
of hergebruikt
Dat kun je zelf organiseren of uitbesteden.
Individueel of collectief aan de UPV voldoen
Je kunt op twee manieren aan de UPV voldoen.
Individueel
Je organiseert zelf:
inzameling
transport
recycling
rapportage
Dit komt vooral voor bij grote producenten.
Collectief
Veel bedrijven sluiten zich aan bij een producentenorganisatie. Zo’n organisatie regelt de inzameling en recycling voor alle aangesloten bedrijven. Je betaalt dan een afvalbeheersbijdrage.
Voorbeelden van producentenorganisaties zijn:
Stichting OPEN (elektronica)
Stibat / Stichting Batterijen (batterijen)
Stichting UPV Textiel (textiel)
Voor veel mkb-bedrijven is deze route het eenvoudigst.
Voor de UPV textiel is Stichting UPV Textiel in het leven geroepen. Dit is een initiatief van brancheorganisaties INRetail en Modint. Producenten en importeurs van kleding of huishoudtextiel kunnen zich bij Stichting UPV Textiel aanmelden. Op hun beurt maakt Stichting UPV Textiel namens haar deelnemers afspraken met bijvoorbeeld gemeenten, kringloopwinkels en recyclers, en investeert ze in innovaties en bewustwording op het gebied van recycling. Samenwerken met zo’n producentenorganisatie maakt het voldoen aan de UPV voor sommige bedrijven een stuk gemakkelijker.
UPV textiel
De textielindustrie is één van de meest vervuilende industrieën ter wereld. Onder andere omdat er veel water, fossiele brandstoffen en verf worden gebruikt voor de productie van stoffen en kledingstukken. Daarbij komt dat er enorme hoeveelheden kleding op de vuilnisbelt belanden, in onderontwikkelde landen of zelfs in de natuur.
De UPV textiel moet hier verandering in brengen. Het doel van deze regeling is tweeledig:
Makers, distributeurs en importeurs van textielproducten moeten een gescheiden inzamelsysteem inrichten en zorg dragen voor de financiering.
Makers, distributeurs en importeurs van textielproducten zijn verplicht om te zorgen voor hergebruik en recycling van het ingezamelde textiel.
| Wat valt wel binnen UPV textiel? | Wat valt niet binnen UPV textiel? |
|---|---|
| Consumentenkleding | Schoenen, tassen & riemen |
| Bedrijfskleding | Hoofddeksels |
| Bedlinnen | Dekens, bedspreien |
| Tafellinnen | Vitrages, gordijnen & rolgordijnen |
| Huishoudlinnen, zoals handdoeken & theedoeken | Zakken, dekkleden, zeilen, tenten, dweilen, vaatdoeken, poetsdoeken & stofdoeken |
| Geretourneerde producten (die wel op de markt zijn gebracht) | Onverkochte voorraden (die niet op de markt zijn gebracht) |
Let op: Er zijn nieuwe Europese regels voor de UPV textiel. Hierop zal de Nederlandse wetgeving worden aangepast. Zo zullen er producenten van meer textielsoorten onder de UPV komen te vallen, zoals die van woontextiel en textielgerelateerde accessoires, en wordt de reikwijdte uitgebreid met schoeisel. De nieuwe regels zullen naar verwachting begin 2028 in Nederland gelden.
Sturen op succes met concrete doelstellingen
De overheid heeft concrete doelstellingen gekoppeld aan deze twee verantwoordelijkheden, die over de jaren toenemen. Zo moeten bedrijven in 2025 50% van hun producten voorbereiden voor recycling (het bewerken van producten tot nieuwe stoffen, materialen of kleding) of hergebruik (het schoonmaken of repareren van producten voor hergebruik). In 2030 groeit dit percentage naar 75%.
Op deze manier stimuleert de UPV textiel producenten om te innoveren en hun producten zo te ontwerpen dat de stoffen goed te scheiden en dus te recyclen zijn. Idealiter zien we over tijd steeds meer textielproducten op de markt komen die gemaakt zijn van lokaal ingezamelde kleding of stoffen.
Het gevolg voor consumenten? Zij zullen de komende jaren steeds meer textiel-inzamelpunten zien oppoppen. Ook zullen er meer tweedehands producten en producten van gerecyclede materialen in de winkels verschijnen.
Wat betekent de UPV voor je bedrijf?
De UPV kan gevolgen hebben voor:
je administratie
je kosten (bijdrage producentenorganisatie)
je productontwerp
je rapportageverplichtingen
Maar het biedt ook kansen. Bedrijven die hun producten duurzamer ontwerpen, verlagen vaak hun afvalkosten, voldoen makkelijker aan regelgeving en sluiten beter aan bij de groeiende vraag naar duurzame producten. En dat is maar goed ook. Zowel ons gedrag als dat van producenten zal moeten veranderen als we een duurzame toekomst willen bereiken.
