De arbeidsproductiviteit in de bouw groeit sinds 2017 nauwelijks. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) hangt dat onder meer samen met de sterke groei van het aantal zzp’ers en kleine bouwbedrijven. Vooral zelfstandigen zijn gemiddeld minder productief dan werknemers bij grotere bouwbedrijven.
Arbeidsproductiviteit verhogen in Nederland
Eerder deze maand kwam het nieuws over de Productiviteitsraad, die het kabinet adviseert over maatregelen om de arbeidsproductiviteit in Nederland te verhogen. Nieuwe cijfers van het CPB laten zien hoe groot die uitdaging specifiek in de bouw is.
Steeds meer zzp’ers in de bouw
De werkgelegenheid in de bouw lag in 2025 6,4% hoger dan in 2020. Die groei komt voor een groot deel voor rekening van zelfstandigen zonder personeel.
Het aandeel zelfstandigen in de bouw steeg van 23% in 2015 naar 29% in 2025. Tegelijkertijd nam het aandeel bouwbedrijven met slechts één werkzame persoon toe van 80% naar 87%.
Volgens het CPB drukt deze ontwikkeling de gemiddelde arbeidsproductiviteit in de sector. In 2023 was de toegevoegde waarde per fte van een zelfstandige minder dan de helft van die van een werknemer bij een bouwbedrijf met minstens 250 werknemers.
Grote bedrijven profiteren van schaalvoordelen
Dat verschil kan volgens het CPB onder meer worden verklaard door schaalvoordelen. Grotere bouwbedrijven kunnen personeel, machines, kennis en technologie efficiënter inzetten.
Ook kan meespelen dat werknemers met een relatief lage productiviteit grote bedrijven hebben verlaten en vervolgens als zelfstandige zijn gaan werken.
Zzp’ers zijn overigens niet de enige oorzaak van de stagnerende productiviteit. Ook bij bouwbedrijven met meerdere werknemers neemt de productiviteitsgroei af. Die ontwikkeling is zichtbaar in vrijwel de hele sector, van woningbouw en utiliteitsbouw tot infrastructuur, sloop en afbouw.
Productiviteit belangrijk door personeelstekort
Een hogere arbeidsproductiviteit is juist belangrijk omdat de bouwsector veel extra werk moet verzetten terwijl personeel schaars blijft. In de bouw werken ongeveer 522.000 mensen.
Tegelijkertijd wil het kabinet jaarlijks 100.000 woningen laten bouwen en zijn grote investeringen nodig in infrastructuur en het elektriciteitsnet. Zo moeten er tot 2040 bijna 50.000 nieuwe transformatorstations worden gebouwd.
Om dat met het beschikbare personeel voor elkaar te krijgen, moet volgens het CPB met dezelfde hoeveelheid arbeid meer werk kunnen worden uitgevoerd.
Innovatie en standaardisering kunnen helpen
Het CPB ziet onder meer kansen in scholing, investeringen en nieuwe bouwmethoden. Denk aan modulaire bouw, verdere standaardisering en het sneller toepassen van nieuwe technologie.
Ook procedures en administratieve lasten hebben invloed op de productiviteit. De gemiddelde doorlooptijd van nieuwbouwwoningen nam toe van ongeveer anderhalf jaar in 2015 naar twee jaar in 2025.
Productiviteitsraad kijkt ook naar het mkb
De bevindingen sluiten aan bij de onderwerpen waar de nieuwe Productiviteitsraad zich op richt. De raad adviseert het kabinet over onder meer scholing, digitalisering, innovatie, financiering en het verminderen van regeldruk.
Voor mkb-ondernemers zijn die thema’s direct relevant. Het kabinet wil bijvoorbeeld bedrijven helpen nieuwe technologie sneller toe te passen, beroepsonderwijs beter laten aansluiten op de arbeidsmarkt en de toegang tot financiering verbeteren.
Het uiteindelijke doel is om de productiviteit en daarmee de economische groei structureel te verhogen. Het kabinet mikt daarbij op een economische groei van 1,5% per jaar.
