Een goed jaarplan helpt je om focus aan te brengen en gericht te werken aan de groei van je bedrijf. Toch belandt het jaarplan bij veel organisaties al snel in een la, simpelweg omdat doelen te vaag zijn of plannen niet realistisch blijken. Hoe maak je een jaarplan dat wel werkt? En welke onderdelen mogen niet ontbreken? In dit artikel lees je stap voor stap hoe je een concreet en haalbaar jaarplan opstelt.
Wat is een jaarplan?
In een jaarplan leg je de doelstellingen van je bedrijf vast voor het komende jaar. Ook beschrijf je welke acties en middelen nodig zijn om die doelen te behalen. Het jaarplan vormt de vertaalslag van je langetermijnstrategie naar concrete plannen voor het komende jaar.
In lijn met de BHAG (Big Hairy Audacious Goal) van je organisatie
Het jaarplan moet aansluiten op de langetermijnambities van je bedrijf, ook wel de BHAG genoemd (Big Hairy Audacious Goal). Dit is het grote doel dat je organisatie op de langere termijn wil bereiken, bijvoorbeeld over tien of vijftien jaar. Het jaarplan beschrijft de concrete stappen die je in het komende jaar zet richting dat doel.
Lees ook: doelen stellen doe je zo.
Wat levert een jaarplan op voor verschillende ondernemers?
Een jaarplan heeft niet voor iedere ondernemer dezelfde functie. Of je nu alleen werkt, een klein team aanstuurt of een groeiend bedrijf runt: de voordelen verschillen per situatie. Hieronder zie je wat een jaarplan kan opleveren voor verschillende typen ondernemers.
Voor zzp’ers en kleine ondernemers
Als je alleen of met een klein team werkt, helpt een jaarplan vooral om focus aan te brengen:
je voorkomt dat je wordt opgeslokt door de dagelijkse praktijk
je maakt bewuste keuzes in opdrachten, klanten en investeringen
je weet wanneer je ‘nee’ zegt tegen werk dat niet bijdraagt aan je doelen
je houdt beter grip op je tijd en inkomsten
Voor mkb-bedrijven met personeel
Met meerdere medewerkers is een jaarplan belangrijk voor richting en afstemming:
iedereen weet waar het bedrijf naartoe werkt
doelen per afdeling sluiten beter op elkaar aan
verantwoordelijkheden worden duidelijker verdeeld
je vergroot het draagvlak voor keuzes over groei, investeringen en personeelsplanning
Voor snelgroeiende bedrijven
Bij groei verandert er veel tegelijk. Een jaarplan helpt om structuur te houden:
je bewaakt focus in een periode van verandering
je voorkomt dat groei ten koste gaat van kwaliteit of cultuur
je kunt prioriteiten stellen in werving, processen en systemen
je signaleert eerder wanneer bijsturen nodig is
Voor gevestigde bedrijven
Ook als je bedrijf al langer bestaat, blijft een jaarplan waardevol:
je voorkomt dat je blijft werken ‘zoals het altijd ging’
je dwingt jezelf om vooruit te kijken en te vernieuwen
je maakt ruimte voor strategische keuzes naast de dagelijkse operatie
je houdt grip op kosten, marges en rendement
Betrouwbare data als basis voor een goed jaarplan
Een jaarplan werkt alleen als het is gebaseerd op feiten en inzichten, niet op aannames of onderbuikgevoel. Betrouwbare data helpen je om realistische doelen te stellen en betere keuzes te maken voor het komende jaar.
Door gebruik te maken van cijfers en analyses krijg je inzicht in:
waar je bedrijf nu staat
welke activiteiten het meeste opleveren
waar knelpunten en groeikansen liggen
Een jaarplan dat is onderbouwd met data zorgt ervoor dat je efficiënter kunt werken, gerichter kunt bijsturen en beter kunt onderbouwen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.
Tip: Maak een SWOT-analyse om in kaart te brengen waar de kansen voor de onderneming liggen en wat de bedreigingen zijn.
Wanneer begin je met het maken van een jaarplan?
Veel bedrijven beginnen pas laat met het maken van een jaarplan, bijvoorbeeld aan het einde van het jaar. Daardoor krijgt de jaarplanning vaak te weinig aandacht en wordt het plan minder concreet of zelfs onbruikbaar.
Het is verstandiger om op tijd te starten met je jaarplanning, bij voorkeur aan het begin van het vierde kwartaal. Zo heb je voldoende ruimte om cijfers te analyseren, informatie op te halen binnen de organisatie en keuzes goed te onderbouwen. Bovendien voorkomt een vroege start dat het jaarplan een haastklus wordt en vergroot dit de kans dat het plan daadwerkelijk wordt gebruikt.
Dit heb je nodig om je jaarplan voor te bereiden
Het is waardevol om in gesprek te gaan met je werknemers en klanten of opdrachtgevers. Vraag wat goed ging, waar knelpunten lagen en welke verbeterkansen zij zien. Deze input helpt je om realistische en breed gedragen doelen te formuleren.
Heb je eerder met jaarplannen gewerkt? Vergeet dan niet om te evalueren in hoeverre de doelstellingen van het vorige jaarplan zijn behaald. Zo’n evaluatie vormt een belangrijke basis voor de keuzes die je maakt in het nieuwe jaarplan.
Checklist voorbereiding jaarplan:
Resultaten en cijfers van het afgelopen jaar
Feedback van medewerkers en klanten
Behaalde en niet-behaalde doelen
Belangrijke ontwikkelingen in de markt
Elementen van een jaarplan
Hoe een goed jaarplan er precies uitziet, verschilt per organisatie. Toch zijn er een aantal vaste onderdelen die in vrijwel elk goed jaarplan terugkomen. Deze elementen zorgen ervoor dat je doelen concreet zijn, onderbouwd worden door data en uitvoerbaar blijven.
Kernwaarden
Het jaarplan moet aansluiten bij de kernwaarden van je bedrijf. Deze kernwaarden geven richting aan hoe je onderneemt en vormen het uitgangspunt voor keuzes die je maakt. Ze hebben daarmee invloed op je strategie en de manier waarop je doelen in het jaarplan worden uitgevoerd. Het is daarom geen verrassing dat veel bedrijven zaken als duurzaamheid, kwaliteit of klantgerichtheid expliciet in het jaarplan benoemen.
Missie en visie
Je missie en visie geven antwoord op de vragen: ‘waar sta je voor als bedrijf’ en ‘waar wil je naartoe’? Deze vormen het kader voor de doelen in je jaarplan. In het jaarplan werk je uit hoe afdelingen en medewerkers bijdragen aan het realiseren van die missie en visie in het komende jaar.
BHAG (langetermijndoel)
De eerder genoemde BHAG mag natuurlijk niet ontbreken in het jaarplan. In het jaarplan koppel je de jaardoelen aan deze grotere langetermijnambitie. Bij elk doel in het jaarplan moet duidelijk zijn hoe dit bijdraagt aan het bereiken van de BHAG op de lange termijn.
SWOT-analyse
Welke doelen ga je jezelf stellen om als bedrijf te groeien? Om realistische doelen te kunnen stellen, moet je eerst weten waar de kansen liggen voor jouw bedrijf. En wat je kunt verbeteren. Daarom is een SWOT-analyse een belangrijk deel van het jaarplan. Met deze analyse kun je veel gerichter aan de slag.
SMART-jaardoelen en KPI’s
Nu je scherp hebt waar de kansen en verbeterpunten voor je bedrijf liggen, kun je ook jaardoelen voor je jaarplan opstellen. Stel ook vast welke financiële resultaten je voor ogen hebt. Op basis van data uit het verleden en een analyse van de markt kun je een prognose maken. Hiervoor kun je eventueel software gebruiken. Natuurlijk zul je hierbij je KPI’s (Key Performance Indicators) duidelijk voor ogen moeten hebben.
Je kunt je doelstellingen concreet maken door ze SMART te formuleren (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden), zoals je dat ook doet bij het maken van een marketingplan. Het is dus belangrijk dat duidelijk is wie wat doet en wanneer.
Financiële begroting
Hoe ziet het financiële plaatje eruit voor het komende jaar? Hoeveel geld is er beschikbaar? Hoe zit het met budgetten? Met een financiële begroting kun je van tevoren vaststellen of je doelen realistisch zijn. Veel bedrijven gebruiken hiervoor forecasting.
Planning
Een planning maakt je jaarplan concreet en uitvoerbaar. Je kunt werken met een globale jaarplanning, aangevuld met kwartaal- en maandplanningen. Door regelmatig te evalueren en bij te stellen, blijft het jaarplan actueel en bruikbaar.
Toelichting en communicatie
Een jaarplan werkt alleen als het wordt begrepen. Vergeet daarom niet je jaarplan duidelijk uit te leggen en communiceer het jaarplan binnen je organisatie. Als iedereen begrijpt waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt en hoe hun werk bijdraagt aan het behalen van de doelen, vergroot je de betrokkenheid en de kans op succes.
Waarom regelmatig bijsturen belangrijk is
Een veelvoorkomende reden dat jaarplannen hun waarde verliezen, is dat ze te statisch worden gebruikt. In de praktijk veranderen omstandigheden gedurende het jaar, waardoor plannen niet altijd meer aansluiten op de dagelijkse realiteit. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in de markt, personele wijzigingen, economische ontwikkelingen of nieuwe kansen die zich aandienen. Als doelen of planningen daardoor niet meer haalbaar zijn, is het belangrijk om tijdig bij te sturen.
Door je jaarplan regelmatig te evalueren en waar nodig aan te passen, blijft het een bruikbaar stuurinstrument. Zo houd je grip op je doelen en voorkom je dat het jaarplan in de praktijk wordt losgelaten.
Een goed jaarplan maken
Een goed jaarplan helpt je om doelgericht te werken en bewuste keuzes te maken voor de groei van je bedrijf. Door je doelen te baseren op betrouwbare data, ze concreet uit te werken en regelmatig te evalueren, vergroot je de kans dat het plan daadwerkelijk wordt gebruikt. Betrek je medewerkers bij het opstellen en uitvoeren van het jaarplan. Zo ontstaat er meer draagvlak en blijft iedereen gericht werken aan dezelfde doelen gedurende het jaar.
Jaarplan voorbeeld of template
Zoek je een voorbeeld van een jaarplan? Houd dan rekening met het volgende: de invulling van een jaarplan verschilt per bedrijf, maar de onderdelen in dit artikel vormen een praktisch uitgangspunt voor vrijwel elke organisatie.
