Als ondernemer bouw je meestal niet automatisch aanvullend pensioen op. Zelf pensioen opbouwen kan vaak fiscaal voordelig via een lijfrente. De inleg in zo’n lijfrente mag je, binnen je fiscale ruimte, aftrekken van je inkomen in box 1. De fiscale ruimte die je voor het lopende jaar hebt, heet je ‘jaarruimte’. Mogelijk kun je ook ongebruikte jaarruimte uit eerdere jaren benutten via je ‘reserveringsruimte’. In dit artikel lees je hoe je beide berekent en gebruikt.
De 3 pijlers van het Nederlandse pensioenstelsel
Laten we eerst bij de basis beginnen: hoe werkt pensioen in Nederland? Het Nederlandse pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers:
De eerste pijler is de AOW: het basispensioen van de overheid.
De tweede pijler is het pensioen dat je via een werkgever opbouwt of hebt opgebouwd in een pensioenregeling.
De derde pijler is de individuele pensioenvoorziening. Dit ‘eigen’ pensioen staat bekend onder de naam ‘lijfrente’. Je kunt lijfrente opbouwen op verschillende manieren: je kunt bijvoorbeeld banksparen of pensioenbeleggen (ook wel lijfrentebeleggen genoemd).
Daarnaast wordt vaak gesproken over een ‘vierde’ pijler: vermogen dat je zelf opbouwt via bijvoorbeeld een (niet-geblokkeerde) spaar- of beleggingsrekening. Je inleg is dan niet aftrekbaar in box 1. Dit ‘vrije’ vermogen telt namelijk mee in box 3 van je belastingaangifte, mogelijk betaal je dus vermogensbelasting (vermogensrendementsheffing). Daar staat tegenover dat je het geld in principe op ieder moment kunt opnemen en het niet vast staat voor je pensioen.
Wil je eerst weten welke mogelijkheden je als ondernemer hebt? Lees dan ook: Pensioen opbouwen als ondernemer: hoe doe je dat?
Wat is jaarruimte voor pensioen en hoe werkt het belastingvoordeel?
De jaarruimte is de fiscale ruimte die je jaarlijks hebt om met belastingvoordeel een pensioenkapitaal op te bouwen. Premies of stortingen voor een lijfrente die binnen je jaaruimte vallen, mag je aftrekken van je inkomen. Bouw je geen pensioen (meer) op bij een werkgever - zoals bij de meeste ondernemers het geval is - dan kun je deze jaarruimte volledig inzetten voor individuele pensioenopbouw via een lijfrente. Een deel van je jaarruimte inzetten kan natuurlijk ook.
Het bedrag dat je opzijzet via een lijfrente is aftrekbaar van je inkomen in box 1. De redenering hierachter is dat dit als ‘inkomen voor later’ wordt gezien door de overheid. Je betaalt er daarom tijdens de opbouwfase geen inkomstenbelasting over. Daarnaast telt het opgebouwde lijfrentekapitaal niet mee als vermogen in box 3. Dat betekent dat je er geen vermogensbelasting (vermogensrendementsheffing) over hoeft te betalen. Zodra je met pensioen gaat, koop je met je lijfrentekapitaal een lijfrente-uitkering aan. Vanaf dat moment gebruik je jouw kapitaal als inkomen en wordt de uitkering wél belast in box 1.
Hoe bereken je jouw jaarruimte?
Je jaarruimte is afhankelijk van de hoogte van je bruto jaarinkomen. Je kunt je jaarruimte vrij makkelijk zelf berekenen. Vooral als je als ondernemer in 2026 helemaal geen pensioen opbouwt bij een werkgever:
Zo bereken je jouw jaarruimte van 2026 als ondernemer:
Neem je totale bruto-inkomen van 2025
Haal daar € 19.172 vanaf (dat is de AOW-franchise van 2026).
Neem 30% van deze uitkomst: dat is je maximale jaarruimte voor 2026.
In een fictief en vereenvoudigd rekenvoorbeeld:
Ondernemer Johan heeft een bruto jaarinkomen van € 69.172. Hij bouwt geen pensioen op bij een werkgever.
Bruto-inkomen 2025 = € 69.172
69.172 - € 19.172 = € 50.000
30% van € 50.000 = € 15.000
In dit voorbeeld heeft ondernemer Johan in 2026 een jaarruimte van € 15.000. Dat betekent dat hij in 2026 maximaal € 15.000 opzij mag zetten voor zijn pensioen in een lijfrente.
Hoeveel belastingvoordeel kan Johan in dit fictieve voorbeeld krijgen?
Dat hangt af van hoeveel hij daadwerkelijk inlegt, hoeveel daarvan aftrekbaar is en van zijn persoonlijke belastingsituatie. Stel dat Johan in 2026 € 12.000 inlegt in een lijfrente en dat dit bedrag volledig binnen zijn jaarruimte valt. Dan mag hij die € 12.000 aftrekken van zijn inkomen in box 1.
Om het voorbeeld eenvoudig te houden, rekenen we met 37% belasting over de aftrekbare inleg. Heffingskortingen en andere persoonlijke omstandigheden laten we daarbij buiten beschouwing. 37% van € 12.000 is € 4.440. Het daadwerkelijke belastingvoordeel kan daarom hoger of lager uitvallen.
Welke belastingregels voor jou gelden, hangt af van je persoonlijke situatie. Belastingregels kunnen in de toekomst veranderen.
Wanneer betaal je belasting over een lijfrente?
Zodra je met pensioen gaat, moet je een lijfrente-uitkering aankopen van het opgebouwde lijfrentekapitaal. Je kunt je kapitaal dus niet vrij besteden. Over de lijfrente-uitkering betaal je inkomstenbelasting. Heb je op dat moment je AOW-leeftijd al bereikt? Dan betaal je mogelijk minder belasting. Dit hangt af van je inkomen op dat moment en de belastingregels die dan gelden.
Hoe kan ik kapitaal opbouwen in een lijfrente?
Pensioen opbouwen via een lijfrente kan op verschillende manieren: bijvoorbeeld via banksparen of met een lijfrentebeleggingsrekening. Dit kan bij verschillende uitvoerders, zoals een bank of een beleggingsonderneming. Bij iedere lijfrente geldt: het geld staat in de opbouwfase vast voor je pensioen.
Hoe maak ik mijn kapitaal vrij voor gebruik voor mijn pensioen?
Aan het einde van de opbouwfase gebruik je het opgebouwde kapitaal voor het aankopen van een periodieke lijfrente-uitkering. De ingangsdatum hoeft niet gelijk te zijn aan je AOW-leeftijd, maar moet wel aan de fiscale regels voldoen: een lijfrente-uitkering moet uiterlijk ingaan in het vijfde jaar na het jaar waarin je de AOW-leeftijd bereikt. Je kiest zelf hoe vaak en hoe lang je de lijfrente-uitkering wilt ontvangen. Bijvoorbeeld elke maand of elk jaar. En levenslang of liever 10 of 20 jaar. Laat je de uitkering ingaan vóór je AOW-leeftijd, dan moet de uitkering de periode tot aan je AOW-datum + minimaal 20 jaar ná je AOW-datum duren.
Hoe werkt pensioenbeleggen via een lijfrente?
Geld opzijzetten voor je pensioen doe je meestal voor de lange termijn. Daarom kun je overwegen om pensioenkapitaal op te bouwen door te beleggen. Beleggen voor je pensioen biedt kans op een hoger rendement dan sparen, vooral als je belegt voor de lange termijn, zoals voor je pensioen. Daarnaast kan het bescherming bieden tegen inflatie (het minder waard worden van je vermogen). Maar beleggen brengt ook risico’s en kosten met zich mee. De waarde van je beleggingen kan stijgen én dalen. Je kunt (een deel van) je inleg verliezen.
Pensioenbeleggen
Met pensioenbeleggen bedoelen we in dit artikel dat je kapitaal opbouwt door zelf te beleggen via een lijfrentebeleggingsrekening. Een ander woord is lijfrentebeleggen.
Lijfrentebeleggen met Persoonlijk pensioen van a.s.r. vooruit
Met Persoonlijk pensioen van onze kennispartner a.s.r. vooruit (100% dochter van a.s.r.) kun je via een lijfrentebeleggingsrekening kiezen uit 4 professioneel beheerde beleggingsfondsen. Je kiest zelf hoeveel je inlegt en welk beleggingsfonds bij je past. Daarbij blijf je zelf verantwoordelijk voor het bewaken van je jaar- en reserveringsruimte. Bij a.s.r. vooruit geef je dus zelf beleggingsopdrachten wanneer jij dat wil, a.s.r. vooruit geeft deze opdrachten door aan de fondsbeheerders. a.s.r. vooruit geeft geen beleggings- of fiscaal advies. Wil je toch advies over beleggen? Raadpleeg een adviseur.
Let op: beleggen brengt risico’s en kosten met zich mee. Je kunt je inleg of een deel daarvan verliezen.
Jaarruimte 2026 berekenen als ondernemer
Je jaarruimte verschilt per jaar. Voor de jaarruimte van 2026 gebruik je je inkomen en eventuele pensioenopbouw uit 2025. Bij een zzp’er gaat het doorgaans om de winst uit onderneming. Voor een dga is onder meer het salaris uit de bv relevant.
AOW-franchise en maximale jaarruimte in 2026
In 2026 geldt een AOW-franchise van € 19.172. Voor de berekening trek je dit bedrag af van je inkomen over 2025. Het maximale inkomen waarbij je dit mag doen, is € 137.800. Van de uitkomst vormt 30% het uitgangspunt voor je jaarruimte. De maximale jaarruimte in 2026 is daarom € 35.589 bij een inkomen van € 137.800 of hoger.
Heb je in 2025 ook pensioen opgebouwd via een werkgever? Dan gaat deze pensioenopbouw nog van je jaarruimte af. Op je Uniform Pensioen Overzicht (UPO) van 2025 is aangegeven hoeveel pensioen je bij een pensioenuitvoerder (via je werkgever) hebt opgebouwd. Dit wordt aangegeven met een symbooltje ‘Factor A’ of een symbool van een rekenmachine. Verderop lees je hoe dat werkt.
Wat is factor A en wanneer heb je die als ondernemer nodig?
De factor A is een bedrag en geeft aan hoeveel je pensioen in een bepaald jaar is aangegroeid via een pensioenregeling via een werkgever. Voor je jaarruimte in 2026 kijk je naar de pensioenaangroei over 2025.
Heb je in 2025 uitsluitend als ondernemer gewerkt en geen pensioen opgebouwd via een werkgever of pensioenfonds? Dan is je factor A meestal nul. De volledige berekening uit het eerdere voorbeeld blijft dan van toepassing.
* de ‘factor A’ gaat de komende jaren vervangen worden door de ‘Pensioenaangroei’. Het verschil zit in de manier waarop dit bedrag berekend wordt. Dit is alleen relevant als je pensioen hebt opgebouwd bij een werkgever: mogelijk staat er geen ‘factor A’ meer, maar ‘Pensioenaangroei’.
Ondernemer én in loondienst
Was je in 2025 ook in loondienst (of een deel van het jaar) en bouwde je daarbij pensioen op? Dan verlaagt die pensioenopbouw je jaarruimte. Hoeveel, dat zie je aan de pensioenaangroei.
Je vindt jouw pensioenaangroei (of dus factor A) op het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) van je pensioenuitvoerder.
Wat is reserveringsruimte en hoe gebruik je die?
Heb je in de afgelopen 10 jaar te weinig opzij kunnen zetten voor je pensioen? Dan heb je mogelijk nog ‘reserveringsruimte’. Reserveringsruimte is niet-benutte jaarruimte uit eerdere jaren.
In 2026 kun je ongebruikte jaarruimte uit de jaren 2016 tot en met 2025 meenemen. Voor ieder jaar bereken je afzonderlijk hoeveel jaarruimte je niet hebt gebruikt. De regels en bedragen kunnen per jaar verschillen. Je moet elk jaar een andere AOW-franchise hanteren. Dat is het vaste bedrag dat je van je bruto jaarinkomen moet afhalen. Je kunt de AOW-franchises van eerdere jaren opzoeken op de site van de Belastingdienst.
Maximale reserveringsruimte in 2026
In 2026 mag je maximaal € 42.753 aan reserveringsruimte gebruiken. Ook als uit je eigen berekening blijkt dat je boven dat bedrag zit aan reserveringsruimte.
Bij een combinatie van jaarruimte en reserveringsruimte gebruik je binnen je reserveringsruimte eerst de oudste niet-benutte jaarruimte. Zo voorkom je dat deze ruimte na 10 jaar vervalt.
Met de rekenhulp van a.s.r. vooruit kun je eenvoudig je jaarruimte berekenen. De berekening kun je per e-mail toegezonden krijgen. De berekening is een indicatie en is op basis van de gegevens die je zelf hebt ingevoerd. Voor een exacte berekening van je jaarruimte én voor de berekening van de reserveringsruimte kun je bij de Belastingdienst terecht. Vraag eventueel een adviseur of je boekhouder om hulp.
Fictief rekenvoorbeeld: reserveringsruimte berekenen
In 2024 had ondernemer Marijke € 3.570 jaarruimte en stortte ze € 3.000 in een lijfrente. Ze gebruikte dat jaar € 570 niet. In 2025 bleef nog eens € 700 van haar jaarruimte over.
Samen leveren deze bedragen in 2026 een reserveringsruimte van € 1.270 op. Dit bedrag mag je, binnen het geldende maximum, boven op je jaarruimte van 2026 gebruiken voor een lijfrentestorting.
| Jaar | Jaarruimte destijds | Daadwerkelijk ingelegd | Reserveringsruimte voor 2026 |
|---|---|---|---|
| 2024 | € 3.570 | € 3.000 | € 570 |
| 2025 | € 4.200 | € 3.500 | € 700 |
| Reserveringsruimte: | € 1.270 |
Veelgestelde vragen
Is er iets veranderd aan de jaarruimte door de Wet toekomst pensioenen?
Ja. Sinds 2023 mag je maximaal 30% van de premiegrondslag gebruiken voor pensioenopbouw. Ook kun je niet-benutte jaarruimte uit de afgelopen 10 jaar meenemen via je reserveringsruimte. Voorheen was dit 7 jaar.
Kan ik mijn jaarruimte ook gebruiken als ik verlies heb gedraaid?
Bij een negatief inkomen uit onderneming is er over dat jaar doorgaans geen jaarruimte. Voor de jaarruimte van 2026 kijk je naar je inkomen over 2025. Een verlies in 2025 levert daardoor meestal geen jaarruimte op in 2026. Mogelijk heb je nog wel reserveringsruimte uit eerdere jaren.
Wat gebeurt er wanneer je meer inlegt dan je jaarruimte?
Als je meer inlegt dan je jaarruimte, mag je dit bedrag niet in aftrek brengen van je belastbaar inkomen. Niet alle uitvoerders werken mee aan het administreren van deze niet-aftrekbare inleg. Controleer daarom goed voordat je inlegt hoeveel fiscale ruimte je hebt of vraag je boekhouder om hulp. Kijk ook of je nog reserveringsruimte hebt, dus fiscale ruimte uit eerdere jaren. Dan kun je het te veel ingelegde bedrag aan jaarruimte bij de belasting waarschijnlijk opgeven als reserveringsruimte.
Moet je de volledige jaarruimte gebruiken?
Nee, je bepaalt altijd zelf hoeveel je opzij wilt zetten voor je pensioen. Er zit alleen een fiscaal maximum aan. Het niet-benutte deel kun je later mogelijk gebruiken via je reserveringsruimte. Deze ruimte blijft maximaal 10 jaar gelden. En natuurlijk kun je, naast een lijfrente, ook vermogen opbouwen via een ‘gewone’ spaar- of beleggingsrekening. Die valt alleen onder box 3 en dus geldt daar geen fiscaal voordeel voor pensioenopbouw. Daarnaast betaal je in box 3 mogelijk vermogensbelasting (vermogensrendementsheffing).
Kun je jaarruimte met terugwerkende kracht aftrekken?
Nee, je trekt een lijfrentestorting af in het jaar waarin je deze daadwerkelijk hebt ingelegd. Ongebruikte jaarruimte uit eerdere jaren kun je wel inleggen als reserveringsruimte en benutten met een nieuwe storting. Wil je gebruik maken van het fiscale voordeel in 2026? Dan moet je inleg in 2026 zijn betaald of gestort. Alles wat je daarna inlegt, telt mee voor belastingjaar 2027.
