Het ondernemersvertrouwen is in het derde kwartaal flink verbeterd. Toch blijft het sentiment onder ondernemers negatief. Vooral geopolitieke ontwikkelingen zorgen voor onzekerheid. Bijna 8 op de 10 ondernemers hebben daar het afgelopen jaar meer van ervaren.
Sentiment minder somber geworden
Het ondernemersvertrouwen is in juli gestegen naar -5,3. Daarmee zijn ondernemers aanzienlijk minder negatief dan een kwartaal eerder, toen het vertrouwen nog op -14,8 stond. Het is de grootste stijging sinds juli 2021.
Toch ligt het vertrouwen nog onder het gemiddelde van -3,8. Voor ondernemers betekent de verbetering dus vooral dat het sentiment minder somber is geworden, en niet dat de economische onzekerheid is verdwenen. Dat blijkt uit de Conjunctuurenquête Nederland van het CBS, KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), MKB-Nederland en VNO-NCW.
Ondernemers kijken positiever naar komende maanden
Ondernemers zijn vooral positiever over de nabije toekomst. De verwachting voor het economisch klimaat in de komende drie maanden komt uit op -1,4. Over de afgelopen drie maanden waren ondernemers met -9,3 nog duidelijk negatiever.
Het verbeterde vertrouwen is zichtbaar in bijna alle bedrijfstakken. Alleen ondernemers in de autohandel en -reparatie zijn iets negatiever geworden.
De grootste stijging is te zien in de bouwnijverheid en landbouw, bosbouw en visserij. Toch behoren deze sectoren, samen met de horeca, nog steeds tot de meest sombere bedrijfstakken.
Informatie en communicatie (4,6) en cultuur, sport en recreatie (0,4) zijn de enige sectoren waarin het ondernemersvertrouwen licht positief is. Ook in de industrie is het sentiment verbeterd. Daar staat het vertrouwen op het hoogste niveau sinds begin 2022.
78% van ondernemers ervaart meer onzekerheid
De verbetering van het ondernemersvertrouwen betekent niet dat ondernemers zich geen zorgen meer maken. 78% geeft aan in de afgelopen twaalf maanden meer economische onzekerheid te hebben ervaren.
Vooral geopolitieke ontwikkelingen spelen daarbij een rol. Oorlogen en handelsspanningen worden door 42,5% van de ondernemers genoemd als een van de belangrijkste oorzaken van de toegenomen onzekerheid.
Veranderingen in de vraag of markt volgen met 24,2%. Ook de beschikbaarheid van personeel, leveranciers of productiemiddelen is een belangrijke factor: 22,4% noemt dit.
Binnenlands beleid of regelgeving wordt door 18,5% genoemd. Vooral ondernemers in de verhuur en handel van onroerend goed en de landbouw, bosbouw en visserij ervaren hierdoor extra onzekerheid.
Mkb'ers maken bedrijf flexibeler
Ondernemers proberen zich ondertussen aan te passen aan de onzekere omstandigheden. Bijna drie kwart van de bedrijven die meer economische onzekerheid ervaren, heeft maatregelen genomen.
De meest gekozen maatregel is het vergroten van de interne flexibiliteit. 36% van de ondernemers maakt bijvoorbeeld personeel breder inzetbaar of past werkzaamheden en processen sneller aan wanneer omstandigheden veranderen.
Voor veel ondernemers is ook de financiële weerbaarheid een aandachtspunt. 23% bouwt financiële buffers op of stuurt strakker op de liquiditeit. 22% stelt investeringen uit of vermindert deze. Daarnaast spreidt 13% de risico's over meer leveranciers, klanten of markten.
Voorzichtig herstel, maar geen zekerheid
Voor het mkb wijzen de cijfers daarmee op een gemengd beeld. Het vertrouwen herstelt na de forse daling van het tweede kwartaal, maar blijft negatief. Tegelijkertijd ervaren veel ondernemers nog steeds onzekerheid over hun markt, personeel, regelgeving en de internationale economie.
De manier waarop ondernemers daarop reageren, is vooral gericht op flexibiliteit en financiële ruimte. Daarmee proberen bedrijven zich beter voor te bereiden op veranderingen die zij niet direct zelf kunnen beïnvloeden.
