In drukke periodes vraag je werknemers soms langer door te werken. Maar wanneer is er sprake van overwerk. Mag je overwerken verplichten? En moet je overuren altijd uitbetalen? Lees welke regels gelden en waar je als werkgever op moet letten.
Wat is overwerken?
Overwerken is het werken van uren boven de normale fulltime arbeidsduur binnen het bedrijf. Meestal is dat 36, 38 of 40 uur per week.
Werkt een werknemer meer uren dan in het contract staat? Dan zijn dat extra uren. Pas wanneer meer wordt gewerkt dan een fulltime werkweek, is sprake van overwerk.
Voorbeeld overwerk
Binnen je bedrijf geldt een fulltime werkweek van 40 uur. Een werknemer werkt in een drukke week 46 uur. De 6 extra uren zijn overuren.
Overwerk of meerwerk?
Niet elk extra gewerkt uur is meteen overwerk. Meerwerk zijn de extra uren die een parttime werknemer werkt tot aan de fulltime werkweek die binnen je bedrijf geldt. Overwerk begint pas wanneer meer wordt gewerkt dan een fulltime werkweek.
Voorbeeld meerwerk en overwerk
Een werknemer heeft een contract van 24 uur per week en werkt in een drukke week 32 uur. Dat is 8 uur meerwerk.
Werkt diezelfde werknemer 42 uur (ipv 24 uur) en is een fulltime werkweek 36 uur? Dan zijn 6 uur daarvan overwerk.
Vaak geen overwerktoeslag bij meerwerk
Waarom dit verschil belangrijk is: voor meerwerk hoef je meestal geen overwerktoeslag te betalen, tenzij de cao of arbeidsovereenkomst dat bepaalt. Voor overwerk gelden vaak wel aparte afspraken.
Afspraken over overwerk
Overwerk gebeurt meestal op verzoek van jou als werkgever of omdat hierover afspraken zijn gemaakt in de arbeidsovereenkomst, het personeelshandboek of de cao. Zonder zulke afspraken kan een werknemer overwerk in principe weigeren, behalve in uitzonderlijke situaties, zoals een noodsituatie binnen het bedrijf.
Maak daarom vooraf duidelijke afspraken over overwerk, bijvoorbeeld wanneer je het mag vragen en hoe je het compenseert (uitbetalen of tijd-voor-tijd). Dat voorkomt discussies en geeft je als werkgever meer ruimte om in drukke periodes extra inzet te vragen.
Mag je overwerken verplichten?
In principe is een werknemer niet verplicht om over te werken. Overwerk kan alleen worden verlangd als daarover afspraken zijn gemaakt in:
de arbeidsovereenkomst
het personeelshandboek
de cao
Bestaan er afspraken over overwerk? Dan mag je een werknemer vragen langer door te werken en moet die hier in redelijkheid aan meewerken. Dit volgt uit goed werknemerschap. Een werknemer mag alleen weigeren als daar een goede reden voor is, bijvoorbeeld vanwege gezondheid, zorgtaken of een onredelijk korte aankondiging.
Uitzonderingen en grenzen
Zonder afspraken kun je overwerk meestal niet afdwingen. Alleen in uitzonderlijke situaties - denk bijvoorbeeld aan een storing, calamiteit of veiligheidsrisico voor je bedrijf - mag je toch verwachten dat personeel tijdelijk langer doorwerkt.
Let op: ook als overwerk is toegestaan, moet je je houden aan de maximale arbeidstijden uit de Arbeidstijdenwet.
Hoeveel uur mag een werknemer maximaal werken?
Ook bij overwerk moet je je houden aan de regels uit de Arbeidstijdenwet. Die bepalen hoeveel uren personeel maximaal mag werken en hoeveel rust verplicht is.
In het kort gelden de volgende hoofdregels:
maximaal 12 uur per dienst
maximaal 60 uur per week
gemiddeld maximaal 48 uur per week over een periode van 16 weken
Daarnaast moet een werknemer voldoende rust krijgen:
minimaal 11 uur aaneengesloten rust per 24 uur (mag 1x per week worden verkort tot 8 uur)
minimaal 36 uur aaneengesloten rust per week (of 72 uur per 14 dagen)
Afwijkende regels kunnen in een cao staan. Controleer daarom altijd of voor jouw bedrijf aanvullende afspraken gelden.
Zwangere werknemers en jongeren
Voor sommige groepen gelden strengere regels. Zwangere werknemers en tot 6 maanden na de bevalling:
maximaal 10 uur per dienst
maximaal gemiddeld 50 uur per week over 4 weken
extra rustmogelijkheden tijdens werktijd
Jongeren van 16 en 17 jaar:
maximaal 9 uur per dienst
maximaal 45 uur per week
maximaal 160 uur per 4 weken
Let op: schooltijd telt mee als arbeidstijd.
Structureel overwerken: regels en gevolgen
Af en toe overwerk vragen is toegestaan. Werkt een werknemer langere tijd meer uren dan in het arbeidscontract staat? Dan kan dat gevolgen hebben voor de arbeidsduur.
De arbeidsduur is het aantal uren dat in de arbeidsovereenkomst is afgesproken. Naast salaris heeft de arbeidsduur onder meer invloed op:
het aantal vakantiedagen
Contractuitbreiding op basis van gewerkte uren
Een werknemer kan zich bij structureel extra werken beroepen op het rechtsvermoeden van de arbeidsomvang. De werknemer kan bij jou aankloppen en vragen om contractuitbreiding op basis van de gewerkte uren. Jij als werkgever beoordeelt dit verzoek. Komen jullie er niet samen uit? Dan kan je werknemer naar de kantonrechter; die kijkt naar het gemiddelde aantal gewerkte uren in de afgelopen periode. Vaak wordt ongeveer drie maanden als uitgangspunt genomen. In de praktijk betekent dit dat een contractuitbreiding kan worden geclaimd op basis van het aantal uren dat feitelijk wordt gewerkt.
Voorbeeld structureel overwerken
Een werknemer heeft een contract van 24 uur per week, maar werkt al maanden gemiddeld 32 uur. Dan kan de arbeidsduur worden aangepast naar 32 uur. Het loon, de vakantiedagen en de loondoorbetaling bij ziekte moeten daarop worden aangepast.
Je kunt dit weigeren als je kunt aantonen dat het om een tijdelijke situatie ging, of als er een zwaarwegend bedrijfsbelang bestaat om het contract niet uit te breiden.
Wanneer wordt overwerk structureel?
Er is geen vaste termijn in de wet. De vaak genoemde periode van drie maanden is geen harde grens. Het is alleen een richtlijn die rechters gebruiken om te beoordelen of de extra uren een patroon vormen.
In de praktijk zie je meestal het volgende:
3 maanden extra uren: een rechter kan dit als structureel beoordelen
6 maanden extra uren: een rechter zal dit vaak als structureel zien
elk jaar een piekperiode (bijvoorbeeld kerstdrukte): meestal geen structureel overwerk
vervanging bij ziekte: meestal geen structureel overwerk
structureel personeelstekort (‘het is eigenlijk altijd druk’): groot risico op structureel overwerk
De kantonrechter kijkt daarbij naar de feitelijke situatie, onder meer naar:
hoe regelmatig de extra uren worden gewerkt
of vooraf duidelijk was dat het om tijdelijk werk ging
of een werknemer mocht verwachten dat de uren blijvend waren
of het werk onderdeel is geworden van de normale bedrijfsvoering
Wordt structureel meer gewerkt zonder duidelijke tijdelijke afspraak? Dan kan de rechter oordelen dat de arbeidsduur feitelijk is uitgebreid en moet het contract daarop worden aangepast.
Wat kun je als werkgever doen om discussies te voorkomen?
Voorkom discussies over structureel overwerk door op tijd actie te ondernemen:
pas het contract aan als structureel meer uren nodig zijn
werk met een tijdelijke urenuitbreiding (addendum)
leg piekperiodes vooraf vast in het contract of personeelshandboek
kondig overwerk zo vroeg mogelijk aan
houd een sluitende urenregistratie bij
Blijft regelmatig extra inzet nodig? Dan ligt de oorzaak vaak in de personeelsbezetting. In dat geval is extra personeel aannemen meestal veiliger dan het structureel laten oplopen van overuren. Tip: download onze checklist: Starten met personeel
Moet je overwerk uitbetalen?
Ja. Uren die een werknemer werkt, zijn loonuren. Dat geldt ook voor overuren. Je moet deze uren dus vergoeden, door ze uit te betalen of te compenseren met vrije tijd (tijd-voor-tijd). Het uitgangspunt is het normale uurloon. Voor elk gewerkt overuur betaal je daarom het gebruikelijke loon. Een extra opslag daarbovenop (een overwerktoeslag) is meestal niet verplicht.
Er is dus een verschil tussen het betalen van overuren en het betalen van een overwerktoeslag.
Je moet gewerkte uren altijd vergoeden
Je bent verplicht om de gewerkte uren te vergoeden. Dat volgt uit de loonbetalingsplicht die je als werkgever hebt. Spreek je tijd-voor-tijd af? Dan neemt de werknemer de extra gewerkte uren later op als betaalde vrije tijd. Een extra toeslag (bijvoorbeeld 25% of 50%) is meestal niet wettelijk verplicht. Die geldt alleen als daarover afspraken staan in de cao, arbeidsovereenkomst of het personeelshandboek.
Overuren uitbetalen tegen normaal loon
Je kunt overuren gewoon uitbetalen. De werknemer ontvangt dan het normale uurloon voor elk gewerkt overuur. Dit is de standaard als er geen andere afspraken zijn gemaakt.
Lees meer over overuren uitbetalen, regels en opties voor de praktische verwerking op de loonstrook.
Tijd-voor-tijd: gewerkte uren leveren vrije uren op
In plaats van uitbetalen kun je ook kiezen voor tijd-voor-tijd. De werknemer krijgt de extra gewerkte uren dan terug als vrije uren.
Verschil tussen tijd-voor-tijd en vakantie
Tijd-voor-tijd is geen vakantieverlof. Het gaat om compensatie-uren (compensatieverlof of ADV-uren) voor extra gewerkte tijd. Dat verschil is belangrijk:
Tijd-voor-tijd: compensatie voor gewerkte overuren
Vakantie-uren: wettelijke vakantiedagen voor rust en herstel
Je mag overuren daarom niet wegstrepen tegen wettelijke vakantiedagen. Ook kun je een werknemer niet verplichten om vakantiedagen op te nemen in plaats van uitbetaling van overuren.
Spreek een redelijke termijn af om compensatie-uren op te nemen
Compensatie-uren moet de werknemer binnen een redelijke periode kunnen opnemen. Leg daarom vast wanneer deze uren vervallen of moeten worden opgenomen, bijvoorbeeld binnen zes maanden.
Leg dit wel vooraf vast. Zonder duidelijke afspraak kan een werknemer alsnog uitbetaling van de uren vragen. Sommige werkgevers spreken af dat voor elk overuur meer vrije tijd wordt gegeven, bijvoorbeeld 1,5 uur per gewerkt uur. Dat mag, zolang het duidelijk is vastgelegd.
Overwerktoeslag
Een overwerktoeslag is een extra vergoeding bovenop het normale loon. Veelvoorkomende percentages zijn 25%, 50% of 100% op zon- en feestdagen of ‘s nachts.
Een toeslag is alleen verplicht als dit in de cao of arbeidsovereenkomst staat. Controleer daarom altijd welke afspraken binnen jouw bedrijf gelden.
Overwerk en belasting
Overuren worden fiscaal niet anders behandeld dan normale werkuren. De vergoeding voor overwerk hoort gewoon bij het loon.
Werkt een werknemer in een maand meer uren en stijgt daardoor het salaris? Dan kan er tijdelijk meer loonheffing worden ingehouden. Dat komt doordat het loon in die maand hoger is, niet omdat overuren zwaarder worden belast. Daardoor lijkt het soms alsof overwerk extra wordt belast, maar uiteindelijk wordt dit verrekend via de jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting.
Veelgestelde vragen
Is overwerk verplicht voor een werknemer?
In principe niet. Overwerk is alleen verplicht als daarover afspraken zijn gemaakt in de arbeidsovereenkomst, cao of het personeelsreglement. Zonder afspraken kan een werknemer overwerk meestal weigeren, behalve bij noodsituaties voor je bedrijf.
Moet je overwerk altijd uitbetalen?
Ja. Gewerkte uren moet je vergoeden. Dat kan door uitbetaling tegen het normale uurloon of via tijd-voor-tijd. Een overwerktoeslag is alleen verplicht als dat is afgesproken.
Wat is het verschil tussen overwerk en meerwerk?
Meerwerk zijn extra uren van een parttime werknemer tot aan een fulltime werkweek. Overwerk begint pas boven de fulltime arbeidsduur binnen het bedrijf.
Hoeveel uur mag een werknemer maximaal werken?
Volgens de Arbeidstijdenwet maximaal 12 uur per dienst en 60 uur per week, met een gemiddelde van maximaal 48 uur per week over 16 weken.
