Ruim 51 miljard euro aan renteswaps

Column Patrick van Gerwen | Cadension

14 april 2014

De vraag die mij het meest wordt gesteld over de problematiek rond renteswaps, is: om hoeveel ondernemers gaat het dan eigenlijk? Om een beeld te krijgen van de omvang van het derivatengebruik hebben wij zelf een onderzoek gedaan. Wat blijkt? Mkb’ers hebben ruim 51 miljard euro aan renteswaps.

Een transportbedrijf dat failliet gaat omdat de bank niet wil herfinancieren, maar de renteswap (of rentederivaat) wel door blijft lopen. Een hovenier die zijn bedrijf niet kan verkopen vanwege de afkoopsom van een renteswap. Vastgoedondernemers die onnodig hoge rentelasten hebben omdat het rentederivaat niet aansluit bij hun financieringsportefeuille. Uitspraken van rechters over onjuist en onvolledig informatiemateriaal over swaps. Allemaal trieste verhalen. Maar het zijn er uiteindelijk niet zo veel; hoeveel rechtszaken zijn er immers in totaal geweest? Bijzonder vervelend voor de betrokkenen, maar in totaliteit zal het nogal meevallen. Bovendien hebben deze klanten zelf hun handtekening onder het contract gezet.

Onderschatting

Het grootste probleem dat ik ondervind in de communicatie met ‘geïnteresseerde buitenstaanders’ over renteswaps, is verrassend genoeg niet het uitleggen van de inhoudelijke problematiek van deze complexe producten. Nee, dat is de reactie zoals die hierboven geschetst is; de onderschatting van het probleem.

De vraag die mij het meest wordt gesteld, is: om hoeveel gedupeerde ondernemers gaat het dan eigenlijk? Dat cijfer kan ik vanzelfsprekend niet geven. Ik heb geen officieel meldpunt – hoewel gedupeerde ondernemers zich natuurlijk wel bij mij kunnen melden - maar vooral omdat er geen cijfers beschikbaar zijn over kredietverlening en derivatengebruik in het mkb. Zowel de toezichthouders AFM en DNB als de koepelorganisatie van de banken (de NVB) hebben deze cijfers niet. Of scherper geformuleerd, ze publiceren ze in ieder geval niet.

Eigen onderzoek

Dus als die informatie niet beschikbaar is, zal het ook wel niet zo omvangrijk zijn. Mis! Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het derivatengebruik in het mkb, hebben wij zelf een onderzoek gedaan. Daarbij hebben we ons gebaseerd op openbare onderzoeksrapportages van Nyenrode Business University en ING Real Estate Finance. In combinatie met het rapport van de Commissie Hoek (“Verkenning MKB-financiering”) ontstaat de eerste contouren. Door berekeningen te maken, verbanden te leggen en projecties te maken op de totale markt, ontstaat een indicatie van de omvang. En dat lijkt ineens niet meer op een lokale regenbui.

Uit het onderzoek van Cadension blijkt namelijk dat het MKB in Nederland in totaal voor een nominale waarde (hoofdsom) van ruim 51 miljard euro aan rentederivaten heeft. Ter indicatie: dat is over een hoofdsom van 15 procent van de totale bancaire zakelijke kredietverlening in Nederland. De actuele totale negatieve waarde hiervan bedraagt naar schatting 3,9 miljard euro.

Vanzelfsprekend is dit onderzoek gebaseerd op aannames en beperkte informatie. Maar zolang er niets beters is, is dit een goede indicatie. Indien betere cijfers beschikbaar zijn die tot een betere indicatie leiden, houden wij ons aanbevolen. Beter nog is het inzicht dat ontstaat als ondernemers die met renteswaps in hun maag zitten naar buiten treden en zich melden.

Auteur

Patrick van Gerwen