Neem leren op de werkvloer serieus. Dat loont

Pleidooi om informeel leren vast te leggen in CAO's

04 januari 2013

Jaarlijks besteden bedrijven zo'n 80% van hun budget aan opleidingen, trainingen en cursussen. Terwijl medewerkers eigenlijk veel meer opsteken tijdens het leren op de werkvloer. Hoog tijd om informeel leren ook in CAO's vast te leggen.

Haal jij het beste uit je mensen?

 Laat ik beginnen met een paar opvallende onderzoeksresultaten:

  • Zo'n 80% van wat we leren, leren we op informele wijze. Door ongeplande en ongestructureerde leeractiviteiten (Cross 2007, Ruijters 2007).

  • Werknemers leren gemiddeld 540 uur per jaar, tijdens hun 'gewone' werkzaamheden. Zo'n 37 uur per jaar volgen ze een cursus. Dat komt neer op: 94% informeel leren versus 6% formeel leren (Borghans, Goldteyn & De Grip (2007)

  • De uitgaven voor leren en opleiden zijn precies andersom: bedrijven besteden 80% van hun budgetten aan formeel leren (Cross, 2007)

  • De meerwaarde van informeel leren ligt in de authenticiteit van de leercontext: het leren gebeurt in een natuurlijke omgeving, namelijk de werkplek. Het geleerde kan direct en met effect worden toegepast (Simons, 2007 en Onstenk, 1994)

  • Het rendement van formele opleidingen ligt op zo'n 20%. Dat komt omdat medewerkers de nieuwe kennis uit een training of opleiding zelf moeten vertalen naar hun dagelijkse werk. 

Conclusie: bedrijven of organisaties besteden 80% van hun budget aan opleidingen, terwijl deze formele leervorm slechts 6% uitmaakt van de jaarlijkse leeractiviteiten. En ook nog eens slechts 20% rendement oplevert....

Op de werkvloer

Het is de belangrijkste reden waarom het project Excelleren.nu vooral het informeel leren op de werkvloer stimuleren. Maar wat is het jammer dat hier door overheid en werkgevers nog niet of nauwelijks op wordt ingespeeld. Binnen veel branches zijn de Opleidingsfondsen en CAO's immers juist gericht op formeel leren.

Een paar voorbeelden:

  • De CAO Kinderopvang spreekt enkel over scholingsfaciliteiten als: aanvraagprocedure, verlofmogelijkheden, kostenvergoeding en eventuele terugbetalingsregeling

  • De CAO voor de bouw spreekt over twee verplichte scholingsdagen per werknemer

  • De CAO voor voortgezet onderwijs spreekt over een scholingsplan en scholingsdagen

  • De belastingdienst ziet het belang in van de combinatie van leren en werken maar richt zich bij de aftrekposten voor bedrijven alleen op leerwerktrajecten (BBL en duaal) van initiële opleidingen.

  • O&O fondsen vergoeden alleen de directe kosten van scholingen zoals cursusgeld, examengeld en cursusuren. 

Grondige speurtocht

Na een best grondige speurtocht vond ik dan toch een voorbeeld van een CAO waarin wel wordt gesproken over informeel leren. Het is de CAO welzijn. Daar staat in artikel 8.1.1.f.: 'het organisatieplan moet aangeven op welke wijze het opdoen van informele leerervaringen wordt georganiseerd.'

Als informeel leren zo belangrijk is binnen organisaties, moeten overheid, sociale partners en O&O-fondsen dit gaan stimuleren. Niet alleen met woorden, maar ook met daden. Dus middels afspraken in de CAO of financiële vergoedingen. Hoe kun je mogelijkheden tot informeel leren opnemen in CAO's en scholingsregelingen? Of fiscaal aftrekbaar maken? Ik zou graag een voorzet willen geven:

  1. Focus in CAO's op het leren van werknemers en het verbeteren van de leercultuur. Laat informele leeractiviteiten opnemen in jaarlijkse leer- en ontwikkelplannen. Formuleer hoe de organisatie daar vorm en inhoud aan wil geven. En: Koppel leren en ontwikkelen aan persoonlijke- en organisatiedoelen die behaald moeten worden. 

  2. Vergoed geen directe scholingskosten, maar vergoed verletkosten op basis van gerealiseerde doelen. Laat onderbouwen welke rol leren en opleiden heeft gespeeld bij het bereiken van die doelen. Dit kunnen dus ook bijeenkomsten met projectteams zijn, waar al lerend wordt gewerkt. Medewerkers kunnen ook eigen portfolio's laten vullen met wat zij hebben geleerd tijdens werkzaamheden met een vooraf vastgesteld doel.

  3. Vergoed middelen en werkvormen die informeel leren bevorderen. Denk bijvoorbeeld aan online platforms voor kennisuitwisseling, plekken in de organisatie waar medewerkers elkaar makkelijk kunnen treffen voor uitwisseling, netwerkbijeenkomsten rond een thema, jobrotation met een afgesproken leervraag.     

Wie vult dit lijstje aan? Ik zal zorgen dat het bij sociale partners terecht komt!

Joke van Alten

Hr-adviseur