Meer dan de helft van de ondernemers beoordeelt het ondernemingsklimaat in Nederland als slecht tot zeer slecht. Dat blijkt uit de nieuwste Nationale Peiling Ondernemingsklimaat van VNO-NCW en MKB-Nederland. Tegelijkertijd groeit de groep ondernemers die investeringen uitstelt of zelfs een vertrek uit Nederland overweegt.
Ondernemersklimaat verslechtert volgens ruime meerderheid
Volgens de peiling vindt 76% van de ondernemers dat het ondernemingsklimaat in Nederland de afgelopen vijf jaar is verslechterd. Slechts een kleine minderheid – minder dan 1 op de 7 – is positief. Daarmee ligt er een duidelijke opgave voor het nieuwe kabinet om verbetering hoog op de agenda te zetten.
Over het lokale ondernemingsklimaat zijn ondernemers iets milder, maar ook daar is een derde negatief. Op vrijwel alle onderdelen zien ondernemers een verslechtering.
Minder investeringen en groeiend vertrekrisico
De negatieve stemming heeft directe gevolgen voor het gedrag van ondernemers. Bijna een derde geeft aan niet langer in Nederland te willen investeren, tegenover 18% in 2023. Ook overweegt bijna 1 op de 5 bedrijven om (deels) te vertrekken uit Nederland, waar dat eerder nog 13% was.
Daarnaast neemt het aantal ondernemers dat overweegt te stoppen toe: van 1 op de 10 in 2023 naar 1 op de 6 nu. Tegelijkertijd ziet nog altijd een meerderheid toekomst in Nederland, maar die groep krimpt van 68 naar 57%.
Weinig vertrouwen in politiek en beleid
Ondernemers ervaren een sterke invloed van politiek beleid op hun bedrijfsvoering: 91% zegt dat politieke besluiten hun keuzes beïnvloeden. Toch is het vertrouwen laag. Slechts 7% vindt dat politiek en bestuur oog hebben voor ondernemersbelangen, en maar 3% is tevreden over de betrouwbaarheid en stabiliteit van beleid.
Regeldruk en kosten grootste knelpunten
Regeldruk wordt door ondernemers het vaakst genoemd als grootste probleem. Ook loonkosten en werkgeverslasten, belastingen en premies, en de krapte op de arbeidsmarkt staan hoog op de lijst. Daarnaast wordt de beperkte voorspelbaarheid van beleid als knelpunt gezien.
Op lokaal niveau spelen vergelijkbare thema’s. Ondernemers zijn vooral kritisch op gemeentelijke belastingen, regeldruk en vergunningverlening.
Eigen bedrijf beter beoordeeld dan economie
Ondernemers zijn over het algemeen positiever over hun eigen bedrijf dan over de Nederlandse economie. Iets meer dan de helft noemt de huidige situatie van het eigen bedrijf goed, en 10% zelfs zeer goed.
Vooruitkijkend zijn ondernemers juist somberder: 60% maakt zich zorgen over internationale politieke spanningen en de impact daarvan op hun bedrijf.
Over peiling Ondernemingsklimaat
De Nationale Peiling Ondernemingsklimaat is voor de vierde keer uitgevoerd onder bijna 3.650 ondernemers. De enquête vond plaats vóór het aantreden van het kabinet-Jetten en vóór recente geopolitieke ontwikkelingen en stijgende energieprijzen.
Versterk je onderneming in onzekere economie
Wat kun je doen om je onderneming toekomstbestendig te maken en klappen op te vangen? Drie tips voor ondernemers in het mkb:
Versterk je liquiditeit en behoud je wendbaarheid Zet actief in op cashflowmanagement door betalingsafspraken te optimaliseren, voorraden kritisch te beoordelen en vaste kosten flexibel te maken. Een sterke liquiditeitspositie geeft ruimte om onzeker beleid en stijgende lasten op te vangen.
Automatiseer waar het snel rendement oplevert Door kleine, gerichte automatisering van je administratie, klantcontact of planning kunnen kosten dalen en blijft je bedrijf productief, zelfs bij een personeelstekort. Denk aan digitale facturatie, AI‑gestuurde klantenservice of eenvoudige workflowsoftware.
Zoek samenwerking binnen je regio of branche Veel uitdagingen — van regeldruk tot personeelstekort — zijn samen beter te dragen. Lokale ondernemersverenigingen, brancheclubs en regionale initiatieven bieden gezamenlijke inkoop, lobbykracht en kennisdeling die direct voordeel opleveren.
