Hoe gaat het met de productiviteit van het mkb in Nederland? En wat zeggen de cijfers van 2026 daarover? In het rapport 'Staat van het mkb 2026 – klaar voor de toekomst?' zijn de belangrijkste inzichten gepresenteerd. Het rapport is op initiatief van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat opgesteld.
Uit het rapport blijkt dat mkb onmisbaar is voor de Nederlandse economie. Driekwart van de werkgelegenheid in ons land komt van de bedrijven tot 250 werknemers uit het mkb. Daarnaast zijn zij goed voor 60% van de toegevoegde waarde voor de economie. 99% van alle bedrijven in Nederland is midden- of kleinbedrijf. 60% van de ondernemingen is een familiebedrijf.
Cijfers over mkb in Nederland
In het eerste kwartaal van 2026 waren er 1.654.300 mkb’ers. Hiervan was 81% zzp’er, 15 % microbedrijf en 2,7% middenbedrijf. Dit was tien jaar geleden heel anders. Toen was 72,4% zzp’er, 23% microbedrijf en 2,9% kleinbedrijf. Middenbedrijf was 0,8% van het geheel.
De groei van zzp’ers is sinds het laatste jaar afgevlakt, deels vanwege de aangescherpte controle rondom schijnzelfstandigheid. In vergelijking met het buitenland is het aandeel van zzp’ers in Nederland groot. In de EU was dat gemiddeld 61% en in Nederland 85%.
Groei van het mkb
Ook binnen de EU staat het Nederlandse mkb er goed voor. Met Luxemburg, België en Ierland samen, staat ons land voor de hoogste productiviteit. De groei in de productiviteit is wel een knelpunt. Het grootbedrijf is productiever dan het mkb. Nieuwe technologie toepassen en daardoor productiever worden, is op kleine schaal lastiger, blijkt. De inzet van AI wordt juist weer gezien als kans voor de krapte op de arbeidsmarkt.
Er is ook een productiviteitsverschil binnen het mkb, blijkt uit het rapport. Een deel daarvan komt door verschil in financieringsmogelijkheden, maar het gaat ook om vernieuwingsvermogen en leiderschap, deelt Prof. Dr. Ronald Huisman in deze rapportage.
Doorgroei en overnames
Een aandachtspunt is de opvolgings- en overnamegolf door de vergrijzing. Tweederde van de mkb’ers krijgt hier mee te maken, blijkt uit dit rapport. Dit is voor zowel de overheid als de ondernemers een belangrijk moment om goed op in te spelen.
De doorgroei van bedrijven, blijft volgens dit rapport wel achter. Bedrijven groeien lang niet allemaal door van klein naar midden en groot bedrijf. Daardoor loopt het mkb vast in de doorgroei. Daarnaast daalde bij de helft van de ondernemers de winst in 2025, bij een kwart zelfs 50% of meer.
Familiebedrijven investeren minder
In het rapport is ook ruimte voor een analyse van familiebedrijven. Meer dan de helft van alle banen in het mkb, komt uit deze bedrijven. Ze zijn financieel veerkrachtig en maatschappelijk betrokken, staat in het rapport. Ze lopen qua productiviteit wel wat achter op andere bedrijven. Het gaat hierbij vaak over investeringen. Ze kiezen vaak voor minder risicovolle investeringen en focussen op weerbaarheid op financieel gebied en continuïteit.
Aanbevelingen voor mkb
De minister doet een aantal aanbevelingen in de brief bij het rapport, voor mkb’ers. Zo geeft ze aan dat het kabinet een verkenning naar een LLO-regeling start. Deze is gericht op scholing van mensen richting kansrijke sectoren. Ook is de Financieringsgids in het leven geroepen voor het mkb.
Hierin vinden bedrijven informatie over financieringsvormen bij hun situatie. Ook is het kabinet gestart met onder andere de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat. De taskforce kijkt naar het aanjagen van investeringen en het versterken van het ondernemers- en vestigingsklimaat.
Productiviteit van het mkb verbeteren
Dit rapport is een opvolging van het Jaarbericht Staat van het mkb, dat het Nederlands Comité voor Ondernemerschap hiervoor uitbracht, zo schrijft minister van Economische Zaken en Klimaat, Heleen Herbert in een Het rapport is opgesteld door Erasmus Centre for Entrepreneurship en Hogeschool Windesheim (Lectoraat Familiebedrijven).
De minister geeft in de begeleidende brief ook aan dat het rapport kan dienen als basis voor de Productiviteitsraad die op 10 juli 2026 is ingevoerd. Ontwikkelingen in het mkb rondom productiviteit, komen in dit rapport namelijk aan bod.
Tip: Lees meer over de productiviteitsraad voor het mkb.
Kansen voor ondernemers
Wil je meer weten over de staat van mkb? Verdiep je in mogelijke financiering en productiviteitsverhoging voor bedrijven.
