Calamiteitenverlof: regels, duur en loon

Wat is calamiteitenverlof?

Calamiteitenverlof is een kort verlof voor een werknemer die direct vrij moet nemen vanwege een onverwachte persoonlijke situatie. Denk aan het ophalen van een ziek kind van school, of erger: het overlijden van een naaste. Het gaat om acute situaties waarin de werknemer direct moet handelen.

Wanneer heeft een werknemer recht op calamiteitenverlof?

Een werknemer heeft recht op calamiteitenverlof bij een onvoorziene persoonlijke noodsituatie waarbij direct verlof nodig is en het werk niet kan worden uitgesteld. Het gaat om korte afwezigheid om iets dringend te regelen.

Dit geldt bijvoorbeeld bij:

• een ziek kind dat direct van school moet worden opgehaald

• het overlijden van een familielid of naaste

• een plotseling medisch noodgeval in de familie

• een noodgeval thuis, zoals brand, inbraak of een gesprongen waterleiding

• het plotseling uitvallen van kinderopvang of oppas

Hoe lang duurt het calamiteitenverlof?  

Meestal duurt calamiteitenverlof enkele uren tot maximaal één dag. Daarna houdt het in principe op. Is er langer zorg nodig, bijvoorbeeld omdat een kind ziek thuis blijft? Dan gaat het verlof meestal over in kortdurend zorgverlof. Hierover lees je verderop in het artikel meer.

Moet je calamiteitenverlof doorbetalen? 

Tijdens calamiteitenverlof moet je als werkgever het loon volledig doorbetalen. Het gaat namelijk niet om ziekteverlof, maar om wettelijk kort verzuimverlof uit de Wet arbeid en zorg.

De loondoorbetaling geldt alleen voor de tijd die nodig is om de acute situatie op te lossen, meestal enkele uren tot maximaal één werkdag. Duurt de afwezigheid langer en gaat het verlof over in kortdurend zorgverlof? Dan mag je meestal 70% van het loon betalen (tenzij in de cao iets anders staat).

Je mag voor calamiteitenverlof geen vakantiedagen afschrijven.

Mag je calamiteitenverlof weigeren?

In principe mag je calamiteitenverlof niet weigeren. Bij een acute, persoonlijke noodsituatie moet je een werknemer direct vrij geven.

Geen noodsituatie

Je kunt het alleen weigeren wanneer er geen sprake is van een acute noodsituatie. Denk aan een geplande afspraak of een situatie die ook buiten werktijd geregeld kan worden. In dat geval valt het niet onder calamiteitenverlof en moet de werknemer een andere verlofvorm aanvragen, zoals vakantieverlof. Twijfel je of het om een noodgeval gaat? Je mag vragen wat er aan de hand is, maar alleen voor zover dat nodig is om het verlof te beoordelen. Vraag dus niet meer informatie dan noodzakelijk.

Kijk samen wat mogelijk is

Bedenk wel dat een werknemer een situatie als dringend of stressvol kan ervaren, ook als het op papier geen noodsituatie is. Past kort verlof binnen de werkzaamheden? Kijk dan samen wat wel mogelijk is. Bijvoorbeeld later beginnen, uren ruilen of (gedeeltelijk) verlof opnemen.

Wat is het verschil tussen calamiteitenverlof, zorgverlof en bijzonder verlof?

Calamiteitenverlof, kortdurend zorgverlof en bijzonder verlof worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald, maar het zijn verschillende verlofsoorten met elk eigen regels.

Calamiteitenverlof: acute situatie regelen

Calamiteitenverlof is bedoeld voor het direct regelen van een acute situatie. Bijvoorbeeld het ophalen van een ziek kind van school of het naar huis gaan bij een noodgeval. Dit duurt meestal enkele uren tot maximaal één werkdag en je betaalt het loon volledig door.

Kortdurend zorgverlof: werknemer verleent zelf zorg

Kortdurend zorgverlof verleen je wanneer een werknemer zelf noodzakelijke zorg moet geven aan bijvoorbeeld een ziek kind, partner of ouder. Dit verlof duurt langer (maximaal twee keer het aantal werkuren per week per jaar). 

Volgens de Wet arbeid en zorg (WAZO) moet je tijdens kortdurend zorgverlof minimaal 70% van het loon doorbetalen. In de cao kunnen hierover gunstigere afspraken staan, bijvoorbeeld volledige loondoorbetaling. Je mag als werkgever ook zelf besluiten meer dan 70% te betalen.

Na één dag calamiteitenverlof volgt kortdurend zorgverlof

Kortdurend zorgverlof kan direct volgen na calamiteitenverlof (één dag). Bijvoorbeeld wanneer je werknemer direct weg moet om een ziek kind van school op te halen. Zodra het kind thuis is en verzorging nodig blijft, gaat het verlof (dag 2) over in kortdurend zorgverlof.

Ontstaat er geen acute noodsituatie, bijvoorbeeld omdat een kind 's ochtends al ziek is en de werknemer thuisblijft om te zorgen? Dan start het verlof direct als kortdurend zorgverlof.

Is calamiteitenverlof hetzelfde als bijzonder verlof?

Calamiteitenverlof is een wettelijk recht uit de Wet arbeid en zorg (WAZO). Bijzonder verlof is geen wettelijke verlofsoort, maar een verzamelnaam die in cao’s of personeelsregelingen wordt gebruikt. Bijvoorbeeld voor een huwelijk, verhuizing of jubileum.

Soms vallen situaties die op bijzonder verlof lijken in de praktijk onder calamiteitenverlof, maar alleen wanneer sprake is van een acute noodsituatie.

Lees ook: Welke verlofregelingen zijn in de wet vastgelegd?

Voorbeelden: wanneer geldt calamiteitenverlof wel en niet?

Calamiteitenverlof geldt alleen bij acute, persoonlijke situaties waarbij een werknemer direct moet handelen. Hieronder enkele veelvoorkomende voorbeelden.

Wel calamiteitenverlof

• een ziek kind moet direct van school of opvang worden opgehaald

• een naaste overlijdt en de werknemer moet onmiddellijk weg

• een plotseling medisch noodgeval in de familie

• brand, inbraak of een gesprongen waterleiding thuis

• onverwacht regelen van opvang omdat de oppas uitvalt

Meestal geen calamiteitenverlof

• een geplande dokters- of tandartsafspraak

• een ouderavond op school

• verhuizing

• bruiloft of jubileum (verlof bij trouwen, geregistreerd partnerschap en jubilea)

• een kind dat al vóór werktijd ziek is en de werknemer thuisblijft om te zorgen (dit valt direct onder kortdurend zorgverlof)

Twijfelgevallen kunnen voorkomen. Beoordeel daarom altijd of sprake is van een directe noodsituatie die niet kan wachten tot buiten werktijd.

Voor welke werknemers geldt calamiteitenverlof?

Calamiteitenverlof geldt voor alle werknemers. Het maakt niet uit of iemand fulltime, parttime of op oproepbasis werkt. Ook tijdens de proeftijd heeft een werknemer recht op calamiteitenverlof.

Geen onderscheid tussen vaste en tijdelijke werknemers

De regels uit de Wet arbeid en zorg (WAZO) gelden namelijk voor iedereen met een arbeidsovereenkomst. Je mag daarom geen onderscheid maken tussen vaste medewerkers en tijdelijke krachten, zoals uitzendkrachten of werknemers met een nulurencontract.

Ook bij een kort dienstverband blijft het recht bestaan. Alleen de duur van het verlof hangt af van de tijd die nodig is om de acute situatie te regelen.

Moet een werknemer calamiteitenverlof melden of bewijzen?

Een werknemer moet zo snel mogelijk laten weten dat er sprake is van een noodsituatie en dat diegene niet kan werken. Dat kan telefonisch, per app of volgens de afspraken binnen je bedrijf. Vooraf calamiteitenverlof aanvragen hoeft niet, omdat noodsituaties meestal onverwacht ontstaan. Je werknemer moet het verlof wel zo snel mogelijk melden.

Wat mag je wel en niet vragen?

Je mag vragen wat er aan de hand is om te beoordelen of het onder calamiteitenverlof valt. Vraag alleen informatie die daarvoor nodig is. Je mag bijvoorbeeld niet eisen dat een werknemer medische gegevens deelt of een verklaring van een arts overlegt. Dat heeft ook te maken met de privacyregels uit de AVG: je mag alleen noodzakelijke gegevens verwerken.

Twijfel je aan de reden? Ga daar zorgvuldig mee om. In de meeste gevallen moet je uitgaan van wat de werknemer meldt. Alleen bij duidelijke aanwijzingen van misbruik kun je het gesprek aangaan en zo nodig andere afspraken maken.

Kan een cao andere regels hebben?

In een cao kunnen aanvullende afspraken staan over calamiteitenverlof. Bijvoorbeeld over de duur van het verlof of situaties zoals een overlijden. Die afspraken mogen gunstiger zijn voor de werknemer dan de wettelijke regels uit de Wet arbeid en zorg (WAZO).

Controleer daarom altijd de cao die voor jouw bedrijf geldt. Staat daar iets anders in dan in de wet? Dan gaan de cao-afspraken meestal voor.

Voorkom misverstanden over calamiteitenverlof

Calamiteitenverlof is bedoeld voor onverwachte situaties waarin een werknemer direct vrij moet nemen. Je moet dit verlof meestal toestaan en het loon doorbetalen, maar alleen voor de korte tijd die nodig is om het acute probleem te regelen. Duurt de afwezigheid langer, dan gaat het vaak over in kortdurend zorgverlof. Controleer altijd of je cao aanvullende afspraken bevat en spreek binnen je bedrijf af hoe medewerkers een noodsituatie melden.

Auteur

Martin de Coninck

Vanuit mijn werk als freelance copywriter ervaar ik hoeveel er komt kijken bij ondernemen. Tijd is schaars en kennis bijspijkeren op het gebied van ondernemen schiet er al snel bij in. Juist als copywriter vind ik het belangrijk om de tijd te nemen onderwerpen goed te begrijpen en te onderzoeken. Door het vervolgens begrijpelijk op te schrijven wil ik ondernemers kennis bieden en tijd besparen, zodat zij het beste uit hun bedrijf kunnen halen.