Wat is een RI&E? Uitleg, stappenplan & verplichtingen

Wat betekent RI&E?

Een risicoinventarisatie en -evaluatie (RI&E) is een rapport met alle risico’s binnen je bedrijf en een plan om die risico’s te voorkomen of beperken. Om zo’n rapport op te kunnen stellen moet je eerst goed onderzoek doen naar alle veiligheids- en gezondheidsrisico’s voor je werknemers. Vervolgens evalueer je de kans dat de risico’s zich voordoen en beschrijf je de gevolgen.

Waarom is een RI&E belangrijk?

Een goede RI&E is de basis van je arbobeleid en helpt je als ondernemer ziekteverzuim te voorkomen. Door risico's vroeg te signaleren, voorkom je ongelukken, uitval en de bijbehorende kosten.

Volgens de Monitor Arbeidsongevallen 2024 van de Nederlandse Arbeidsinspectie werden in 2024 ruim 3.200 mensen slachtoffer van een arbeidsongeval. Omdat naar schatting 50 tot 70 procent van de meldingsplichtige ongevallen niet wordt gemeld, ligt het werkelijke aantal een stuk hoger. De RI&E is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een praktisch instrument om grip te houden op veiligheid en verzuim op de werkvloer.

Is een RI&E verplicht voor mijn bedrijf?

Ja, als je personeel in dienst hebt, ben je als werkgever wettelijk verplicht een RI&E op te stellen. Dit is vastgelegd in de Arbowet.

Wanneer gelden er uitzonderingen?

Werken al je medewerkers samen minder dan 40 uur per week? Dan hoef je geen volledige RI&E op te stellen en volstaat een Checklist gezondheidsrisico's. Stel: je hebt drie medewerkers die elk 10 uur per week werken. Samen komen zij op 30 uur, dus je valt onder deze uitzondering. Heb je twee medewerkers van elk 25 uur? Dan kom je op 50 uur en geldt de volledige RI&E-plicht.

Werk je uitsluitend met vrijwilligers? Dan is een RI&E niet verplicht, tenzij er gevaarlijke stoffen of biologische agentia aanwezig zijn.

Mag ik de RI&E zelf opstellen?

Heb je maximaal 25 medewerkers in dienst? Dan mag je de RI&E als werkgever zelf opstellen, bijvoorbeeld via een erkende branche-RI&E. Heb je meer dan 25 medewerkers, dan moet een preventiemedewerker de RI&E opstellen, eventueel in samenwerking met een externe arbodienst.

Tip: onze kennispartner ZekerArbo helpt je als arbodienst bij het uitvoeren en toetsen van de RI&E, zodat je zeker weet dat het document volledig en up-to-date is.

Wat is de boete als ik geen RI&E heb?

Ontbreekt de RI&E, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie direct een boete opleggen, zonder eerst een waarschuwing te geven. De hoogte hangt af van je bedrijfsgrootte.

Geen plan van aanpak

Ontbreekt ook het plan van aanpak, dan komt daar een boete van maximaal € 3.000 bij. Heb je geen regeling voor de begeleiding van zieke werknemers, dan kan de boete oplopen tot € 750. De Arbeidsinspectie kan de RI&E bij je opvragen of onaangekondigd langskomen om deze te toetsen.

Bijkomende kosten: aansprakelijkheid bij een bedrijfsongeval

Een boete is vervelend, maar het grootste risico zit elders. Raakt een medewerker gewond terwijl je geen actuele RI&E hebt, dan kun je als werkgever niet aantonen dat je je zorgplicht bent nagekomen. Dat maakt je aansprakelijk voor de schade, met mogelijk veel hogere kosten tot gevolg.

Hoe lang is een RI&E geldig?

Een RI&E is niet een document dat je eenmalig opstelt en daarna in de la legt. Als het document vier jaar of ouder is, moet je een volledig nieuw rapport maken. Maar ook tussentijds geldt: verandert er iets in je bedrijf, dan pas je de RI&E direct aan. Denk daarbij aan nieuwe machines, een verbouwing, gewijzigde werkprocessen of een uitbreiding van je personeelsbestand. Een RI&E is een levend document dat de actuele situatie op je werkvloer altijd moet weerspiegelen.

Wat zit er in een RI&E? (De 3 vaste onderdelen)

Elke RI&E bestaat uit drie vaste onderdelen, ongeacht de grootte of sector van je bedrijf.

1. De risico-inventarisatie

Je brengt alle veiligheids- en gezondheidsrisico's op je werkvloer in kaart. De exacte inhoud verschilt per organisatie, maar typische onderdelen zijn:

• Bedrijfshulpverlening

• Werkplek (hygiëne, nooduitgangen, brandgevaar, elektra)

• Fysieke belasting en werkhouding (belichting, daglicht, klimaat)

• Werkdruk en gedrag (agressie, ongewenst gedrag, tijdsdruk, rusttijden)

• Gevaarlijke stoffen (opslag, afzuiging, voorschriften)

• Werken met machines (elektrakeuringen, veiligheidskeurmerken, noodstop)

• Arbobeleid en organisatie (naleving Arbowet, verzuimbeleid, bedrijfsongevallen)

Ook de risico's voor bijzondere groepen werknemers horen hierin thuis, zoals zwangere medewerkers, minderjarigen of medewerkers met een functiebeperking.

2. De evaluatie

Je beoordeelt per risico hoe ernstig het is en wat de mogelijke gevolgen zijn voor je medewerkers. Op basis daarvan prioriteer je welke risico's het meest urgent aangepakt moeten worden.

3. Het plan van aanpak (PvA)

Het plan van aanpak beschrijft welke maatregelen je neemt om de geïdentificeerde risico's te beperken of weg te nemen. Per maatregel leg je vast wie verantwoordelijk is en binnen welke termijn het wordt opgepakt. Zonder een actueel plan van aanpak is je RI&E wettelijk onvolledig.

Risico's van bijzondere werknemers

In de RI&E houd je ook rekening met medewerkers die extra kwetsbaar zijn op de werkvloer. Denk aan zwangere medewerkers, medewerkers die borstvoeding geven, minderjarigen en medewerkers met een lichamelijke of psychische beperking.

Wat voor de gemiddelde medewerker geldt, geldt niet automatisch voor iedereen. Is de vluchtroute ook toegankelijk voor een medewerker die gebruikmaakt van een rolstoel? En zijn er hulpmiddelen beschikbaar zodat een zwangere medewerker niet te zwaar hoeft te tillen?

Hoe wordt een RI&E getoetst?

Het opstellen van de RI&E is niet het eindpunt. Heb je meer dan 25 medewerkers in dienst, dan moet de RI&E worden voorgelegd aan een arbodienst of arbokerndeskundige. Zij beoordelen of het document volledig en betrouwbaar is. Heb je een medezeggenschapsraad, dan ben je verplicht de RI&E inclusief het plan van aanpak ook aan hen voor te leggen ter instemming.

Wat moeten medewerkers weten over de RI&E?

Je medewerkers hebben het recht de RI&E in te zien en op te vragen. Als werkgever ben je verplicht hen actief te informeren over de risico's die in de RI&E staan. Dat doe je bijvoorbeeld via het intranet. Een medewerker die de risico's kent, is een veiligere medewerker.

Moet ik nu een RI&E opstellen?

Beantwoord de volgende vragen. Heb je één of meer keer 'ja' geantwoord? Dan moet je actie ondernemen en een RI&E (laten) opstellen.

• Heb je personeel in dienst waarvan de gezamenlijke werkuren optellen tot meer dan 40 uur per week?

• Is je huidige RI&E vier jaar of ouder?

• Heb je recent iets gewijzigd in je bedrijf, zoals nieuwe machines, een verbouwing of gewijzigde werkprocessen?

• Ontbreekt het plan van aanpak bij je RI&E?

• Is je RI&E nog nooit getoetst door een arbodienst of arbokerndeskundige?

Tip: weet je niet waar te beginnen? Onze kennispartner ZekerArbo helpt je bij het uitvoeren en toetsen van je RI&E, van inventarisatie tot plan van aanpak.

Mogelijk gemaakt door onze kennispartner:

Dé arbodienst voor het MKB. Wij geloven dat een vitale organisatie de basis vormt voor succes.

Meer weer over ziekte en verzuim voorkomen? Lees hier alle artikelen in samenwerking met ZekerArbo.

Auteur

Martin de Coninck

Vanuit mijn werk als freelance copywriter ervaar ik hoeveel er komt kijken bij ondernemen. Tijd is schaars en kennis bijspijkeren op het gebied van ondernemen schiet er al snel bij in. Juist als copywriter vind ik het belangrijk om de tijd te nemen onderwerpen goed te begrijpen en te onderzoeken. Door het vervolgens begrijpelijk op te schrijven wil ik ondernemers kennis bieden en tijd besparen, zodat zij het beste uit hun bedrijf kunnen halen.