Hoe werkt het Arbeidstijdenbesluit?

Uitzonderingen op de Arbeidstijdenwet

17 februari 2021

In Nederland zijn alle wettelijke regels over werktijden opgenomen in de Arbeidstijdenwet. Maar voor sommige werknemers of beroepen zijn aanvullende regels voor werktijden, pauzes en rusttijden van toepassing. Die zijn opgenomen in het Arbeidstijdenbesluit.

De Arbeidstijdenwet (ATW) is bedoeld om helderheid te creëren over werktijden. Het beschermt werknemers tegen te lange werkdagen en is ook bedoeld om de balans tussen werk, privé en zorgtaken goed te houden. Zo blijven werknemers langer gezond. 

Arbeidstijdenbesluit: wat is het?

In het Arbeidstijdenbesluit (ATB) staan uitzonderingen en aanvullingen op de Arbeidstijdenwet. Veel regels in het besluit gaan over afwijkingen in het nemen van pauzes of de verplichte rust tussen twee werkperiodes. Ook mag in sommige gevallen langer doorgewerkt worden als het werk dit vereist. 

De afwijkende regels zijn van toepassing voor:

  • alle bedrijven die dit vastleggen in een collectieve regeling

  • werknemers in bepaalde sectoren

  • situaties waarin het onmogelijk is te voldoen aan regels in de Arbeidstijdenwet.

Het Arbeidstijdenbesluit staat niet op zichzelf, werknemers hebben ook altijd te maken met de grondbeginselen uit de Arbeidstijdenwet.

In sommige gevallen is het Arbeidstijdenbesluit ook van toepassing op zelfstandigen. Dit is bijvoorbeeld zo in de vervoerssectoren, waar de veiligheid van derden in het geding is. 

Algemene uitzonderingen 

Als je als ondernemer met personeel wilt afwijken van normale arbeidstijden kan je gebruik maken van algemene bepalingen uit het Arbeidstijdenbesluit. Deze moeten vastgelegd worden in een collectieve regeling. Mogelijke afwijkingen zijn:

Langere nachtdiensten

Rond feestdagen kun je langer werken mogelijk maken, als de werkzaamheden verband houden met de voorbereidingen. Ook langere nachtdiensten binnen en buiten de weekenden zijn mogelijk. Bijvoorbeeld als het gaat om onvoorziene omstandigheden rondom bezetting van personeel. 

Aanwezigheidsdiensten Als het werk het noodzakelijk maakt dat een werknemer aanwezig moet zijn om snel opgeroepen te kunnen worden kan dit met behulp van het besluit worden vastgelegd. 

Langer doorwerken bij noodzakelijke werkzaamheden Een werknemer mag maximaal 1 keer per 2 weken 14 uur werken als de werkzaamheden niet uitgesteld kunnen worden en dit niet op een andere manier te voorkomen is. Deze uitzonderingsregel is algemeen bepaald in het Arbeidstijdenbesluit en hoeft niet in een collectieve regeling vastgelegd te zijn.

Oproep tijdens pauze of afzien van pauze Als de werkzaamheden dat vragen, kan er afgesproken worden dat een werknemer ook tijdens de pauze oproepbaar blijft. En als een werknemer bijvoorbeeld alleen werkt en zijn werkplek niet kan verlaten om pauze te nemen, dan is ook dit mogelijk binnen bepaalde voorwaarden. 

Meer werkuren bij sterk wisselend werkaanbod Normaal gesproken wordt gemiddelde arbeidstijd over 16 weken berekend. Maar als door onvoorziene omstandigheden de werktijden sterk wisselen, mag het gemiddelde over 52 weken berekend worden. In deze periode mag een werknemer maximaal gemiddeld 48 uur per week werken, mits afgesproken in een cao

Specifieke afspraken voor sectoren en werksituaties

De zorgsector is een goed voorbeeld waar het Arbeidstijdenbesluit van toepassing is. Voor artsen, verpleegkundigen, verzorgenden, verloskundigen en ambulancemedewerkers gelden extra regels met betrekking tot beschikbaarheidsdiensten en aanwezigheidsdiensten. Er is ook vastgelegd hoeveel rusturen tussen deze diensten moeten zitten. 

De afwijkende regels zijn vastgelegd voor de volgende werkzaamheden:

  • Audiovisuele producties

  • Baggerwerkzaamheden

  • Bioscopen

  • Brandweer

  • Brood- en banketbakkerij

  • Defensie

  • Horeca

  • Inwonend huishoudelijk personeel

  • Lokaalspoorwegen

  • Mijnbouw (ook op zee) en windparken

  • Binnenvaartschepen

  • Podiumkunst

  • Schippersinternaten

  • Schoonmaakbedrijf

  • Sneeuw- en gladheidsbestrijding

  • Tentoonstellingsbouw en scheepsreparatie

  • Vrijwillige politie

  • Zorg

De specifieke details kun je vinden op de website van de Rijksoverheid.

Auteur

Jelle Bos

Als eindredacteur van MKB Servicedesk help ik ondernemers antwoorden te vinden op hun vragen. Ik doe graag onderzoek naar de meest uiteenlopende onderwerpen en zet deze om naar toegankelijke kennisartikelen. Daarbij voeg ik de ervaring en kennis die ik zelf heb opgedaan in zowel zeer grote als kleinere bedrijven.